О проекте Статистика Проверка

Статьи

4136

Все статьи

4136

Позитивные статьи

0

Негативные статьи

0

Нейтральные статьи
29 сентября 2020 г. 0:23

Шайлоо алдында Кыргызстандыктарга медиа сабаттуулук үйрөтүлөт (видео)

Жогорку Кеңештин депутаттарын шайлоого бир нече күн калды, үгүт иштери кызуу жүрүп жатат. Ошол эле учурда, эксперттердин тобу шайлоочулар үчүн бир катар видеотасмаларды даярдашты, аны көргөндөн кийин дээрлик бардык жарандар партиялардын кимиси аны алдаганын же маалыматты манипуляциялаганын түшүнө алышат. Шайлоо алдындагы мезгилде медиа сабаттуулук боюнча сабактарды Интерньюс Кыргыз Республикасында # Силаголоса # ДобуштунКүчү маалымат кампаниясынын алкагында Media Kitchen менен биргеликте тарткан. Биринчи маселе үгүт өнөктүгүнөн мисалдар келтирилген пост-чындыкка арналган. Сүрөт www

Подробнее
29 сентября 2020 г. 0:23

Кыргызстандыктар жаңы парламентте мугалимдер менен дарыгерлерди көрө алышабы?

Кийинки дем алыш күндөрү эле Кыргызстандыктар Жогорку Кеңештин жаңы депутаттарын шайлашы керек. 16 партия көздөгөн мандаттарды алуу укугу үчүн күрөшүп жатат. Шайлоочулардын тандоосун алардын пайдасына тартууга талапкерлерге үч гана күн бар. Чындыгында, 3-октябрда, шайлоого бир күн калганда, ар кандай үгүт иштерине расмий түрдө тыюу салынат. Vesti.kg сайты жарыштын катышуучулары гендердик жана улуттук квоталардын сакталышына канчалык жоопкерчиликтүү мамиле кылгандыгын түшүнүү үчүн, буга чейин партиялык тизмелерди талдап чыгышкан. Бул жолу Vesti.kg сайтынын редакциясы саясий бирикмелердин кесиптик кызматкерлерин салыштырды. Чындыгында, добуш берүүдө кайсы контингент белгилүү бир саясий командада басымдуу экендигин билүү маанилүү. Эске сала кетсек, депутаттардын арасында гуманитардык кесиптердин өкүлдөрү, ошондой эле өнөр жай же энергетика тармагындагы адистер дээрлик жок болгондуктан, күн санап жашап жаткан парламенттин чакырылышы негизинен сынга алынган. Элдин кызматчылары өз ишмердүүлүгүнүн мүнөзү боюнча маселелердин эң кеңири чөйрөсүн чечүүгө аргасыз болушкандыктан, адистердин жетишсиздиги, мисалы, спортчуга "Билим берүүнүн отличниги" ардак белгисин алууга туура келди. Тараптар мындан жыйынтык чыгарыштыбы? Ошентип, "Биримдиктин" тизмесинде алгачкы 50 талапкердин арасында жергиликтүү кеңештерден турган 24 активдүү депутат бар, бирок экинчиси азчылыкты түзөт. Бул партия менен шайлоого бир министрдин милдетин аткаруучу жана вице-премьер министр, ар кандай компаниялардын 10 башкы директорлору, фонддордун жана ассоциациялардын 3 төрагасы бар. Ошондой эле, Биримдик лагеринде бир-эки жумушсуз, ошончо сандагы мугалимдер жана бир жеке ишкер бар. Дарыгерлерге орун табылган жок. "Мекенчил" партиясында бир мурунку жана азыркы 5 депутат бар (эсиңизге салсак, жергиликтүү кеңештерди дагы эл депутаттарынын катарына кошконбуз - редактордун эскертүүсү), 2 айыл өкмөт башчысы, мурдагы акыйкатчы жана 5 мугалим. Бул саясий бирикменин тизмесине китепканачы, журналист, банк кызматкери, прокурор, ишкерлер жана 4 жумушсуз адам кирет. “Ыйман Нуру” тизмесиндеги 50 орундун ичинен 12си жумушсуз, дагы деле болсо 18 директор, 2 кызмат адамы, каржы талдоочусу, 3 юрист, айылдык кеңештин 6 депутаты бар. Бул саясий уюм менен Жогорку Кеңештин аппаратынын 2 кызматкери, 2 мугалим жана белгилүү бир компаниянын башкы адиси парламентке өтүүгө аракет кылып жатышат. "Мекеним Кыргызстан" партиясынын курамы анча көп эмес: 18 депутат, 9 чиновник, 8 жумушсуз, 11 директор, адвокат, мурдагы депутат жана мугалим. "Реформалардын" тизмесине 6 ишкер, 2 юрист, 20 директор, 1 жумушсуз, 5 мугалим, 2 дыйкан жана архитектор кирди. Эгер бул партияга шайлоо ийгиликтүү өтсө, анда алардын ичинен парламентте биз 3 журналистти, УКМКнын кызматкерин, инженерди, долбоордун адисин, дизайнерди, дарыгерди, менеджерди, фармацевтти, ал тургай 2 консультантты көрөбүз. "Ата Мекен" партиясынын өкүлдөрү өз партияларынын алгачкы 50 талапкеринен шайлоочуларга 9 учурдагы депутатты, 11 директорду, 15 жумушсузду, бир мугалимди, 12 кызмат адамын, психиатрды жана ишкерди сунушташат. Он беш чиновник, 13 директор, жумушчу, 2 ишкер, жазуучу жана котормочу Замандаш партиясында өз ордун тапты. Бул партия дагы жумушсуз жарандардын жанынан өткөн жок - алардын 5и бар. Дагы 2 дарыгер жана пенсионер бар. Депутаттар - 7. “Бүтүн Кыргызстан” партиясынан 50 талапкердин тизмесинде биз 22 жумушсуз, 6 кызмат адамын, 3 мугалимди, 11 директорду, 2 юристти жана ошончо депутатты санап чыктык. Бул кечеде ошондой эле онколог, массаж терапевти, аларга кошулган 2 юрист жана пенсионер бар. "Социал-демократтардын" курамында дагы ушундай - 18 жумушсуз, 14 директор, бир мурунку жана азыркы бир чиновник, партиянын катчылыгынын башчысы, 2 дыйкан, айыл өкмөт башчысы, дарыгер, мугалим жана 3 юрист. Жумушсуз талапкерлердин саны боюнча лидер "Мекен Ынтымагы" партиясы болгон - 28 жумушсуз, бирок компаниянын менеджерлери көп эмес - 5 директор. Ошондой эле 9 кызмат адамы, күзөтчү, 3 мугалим жана 3 юрист бар. "Афганистандагы согуштун ардагерлеринин жана башка жергиликтүү аскердик чыр-чатактардын катышуучуларынын саясий партиясында" 20 жумушсуз бар. Алардан тышкары 4 дарыгер, күзөтчү, айдоочу, 2 кассир, жеткирүүчү, 4 администратор жана 1 ишкер бар. Бул саясий бирикме өзүнүн тизмесине косметологду, ошондой эле 6 мугалимди, 2 юристти, реставраторду, ал тургай студентти камтыган. Ордо шаарында 16 жумушсуз болгон. 9 директор, 2 кызмат адамы, 5 бейөкмөт уюмдун өкүлү, бир фермер, дарыгер, машыктыруучу жана журналист, 2 мугалим жана 4 ишкер. "Бир Бол" тизмесинин башына үч гана жумушсуз киргизилген, бирок 16 фирманын же мекеменин жетекчиси, 5 учурдагы депутат жана бир мурдагы, 9 кызмат адамы, 4 мугалим жана 2 журналист бар. "Республика" партиясы шайлоочуларды өзгөчө таң калтыра албайт. Анын тизмесиндеги биринчи 50 талапкердин ичинен 7 депутат, 18 жумушсуз, 12 директор, 2 айыл өкмөт башчысы, ишкер, 2 кызмат адамы, 1 юрист жана мугалим. "Кыргызстанда" 14төн ашуун депутат иштейт, алардын 7 жумушсуз, 14 директор, Кайыңды шаарынын мэри, 2 мугалим, кассир, менеджер, бир-эки аткаруучу кеңешчи жана жеке ишкер. "Чоң Казаттын" тизмеси кызыктуу көрүнөт. Анда: 11 директор, 4 мугалим, 10 ишкер, 3 кызмат адамы, 3 ЖМК өкүлдөрү. Бирок, бул саясий бирикменин өкүлдөрү дагы эле: фермер, геолог, үн инженери, банк кызматкери жана ал тургай башка партиянын лидери дагы бар. Эске сала кетсек, 4-октябрда Жогорку Кеңештин депутаттарын шайлоо болот. Вероника Малышева Сүрөт www

Подробнее
29 сентября 2020 г. 0:23

Нарындагы "Ата Мекен":Топтолгон эл, маскалардын жетишсиздиги жана талап кылынган аралык

"Ата Мекен" партиясы уюштурган үгүт иш-чарасы бир күн мурун Нарын облусунун Ат-Башы шаарында өттү. Жарыяланган сүрөттөргө караганда, алардын көпчүлүгү белгиленген аралык жана маска режимин сакташкан жок. Ал ортодо, БШКнын мүчөсү Гүлнара Джурабаева Vesti.kg сайтына берген маегинде Ат-Башыдагы жергиликтүү бийлик тиешелүү айып пулду төлөшү керек деди. "Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарына шайлоочулар зарыл болгон сактык чараларын сактабагандыгы үчүн айып пул салынышы керек", - деди Журабаева. - Тараптардагы бардык ыйгарым укуктуу адамдардан биз катышып отургандар аралыкты сакташын сурадык. Бизге дээрлик бардык партиялардан арыздар келип түшөт. Алардын айрымдары маска таратып жатышат, эл дагы деле кийишпейт. Түшүндүрмө алуу үчүн Vesti.kg сайты партиянын Нарын облусу боюнча координатору Эрлан Аскаровго кайрылды, ал Ат-Башыдагы жолугушуу боюнча эч нерсе айта алган жок. Ал иш-чарага катышпагандыгын түшүндүрдү. Көпчүлүк адамдар алдын-алуу чараларын сактабай, жолугушууга келе турган жалгыз эле Ата Мекен эмес. Башка жолугушуулар көпчүлүгүнүн фоторепортаждарын карасаңыз, ушундай эле сүрөттү көрө аласыз. Ошентип, жакында “Мекеним Кыргызстан” партиясы Аравандагы шайлоочулар менен жолугушуу өткөрдү. Иш-чарадан алынган сүрөттөрдө жүздөгөн жаранды көрүүгө болот, алардын ортосунда социалдык аралык сакталбайт жана алардын бардыгы медициналык маска кийишпейт. Мекеним Кыргызстан Vesti.kg сайтына шайлоочулар менен жолугушууларды өткөрүүдө мыйзам партияларды шайлоочулардын саны менен чектебей тургандыгын, айрыкча иш-чара ачык аянтта уюштурулгандыктан түшүндүрдү. Элдос Казыбеков Сүрөт www

Подробнее
29 сентября 2020 г. 0:23

Алмазбек Атамбаев: "Баарына каршы" канча добуш берилсе, ошончолук "Чимкириктер" мандатка ээ болушат

УКМКнын абагында отурган экс-президент Алмазбек Атамбаев парламенттик шайлоо алдында кыргызстандыктарга кайрылуу жазды. Тактап айтканда, ал жарандарды эркин жана маалыматтуу тандоо жасоого чакырды. «Эгерде сиз, урматтуу шайлоочулар, парламенттик мандаттардын көпчүлүгүн Ак үйдөн көзкарандысыз прогрессивдүү партияларга жана алардын талапкерлерине берсеңиз, анда бир дагы президент жаңы парламент менен өкмөттүн Кыргызстанды туруктуу өнүгүү жолуна кайтаруусуна тоскоол боло албайт. Бул биздин Конституция. Тескерисинче, Жогорку Кеңеште күчтүү оппозиция болбосо, анда алсыз президент дагы тез арада авторитардык башкаруучуга айланышы мүмкүн. Бул Кыргызстанда болгон окуя. Сооронбай Жээнбеков кыйратуучу президентке айланды - идеясыз, стратегиясыз жана Кыргызстанда үй-бүлөлүк-кландык башкарууну орнотту. Бул биздин чындык ... ”, - деди мурдагы мамлекет башчысы. Ошондой эле, ал бүгүн жаңы жаш лидерлердин эркиндик, демократия жана акыйкаттык үчүн күрөшкө кошулуп жаткандыгына кубанычын билдирди. Атамбаев уулдары түзгөн партияны колдой тургандыгын кошумчалады. Бирок, ал башка оппозициялык саясий бирикмелерге ийгилик каалайт. «Ошол эле учурда, бул шайлоодо башка оппозициялык партияларды колдогон жарандардын позициясы мен үчүн жакын жана түшүнүктүү. Мен сөз менен эмес, чындыгында адилеттик жана демократия үчүн күрөшүп жаткан коррупцияга каршы иш-аракеттердеги бардык партияларга ийгилик каалайм! ”Деп баса белгиледи. «Мен билем, көптөгөн мекендештер нааразычылык иретинде« баарына каршы »добуш берүүнү каалашат. Анан бул дагы ката болот. Өкмөткө нааразы болгон добуштар “баарына каршы” чыкса, өкмөткө ыраазы болгондордун добуштары ошончолук салмактуу болуп калат. Баары бир “чимкириктер” депутаттык мандатка ээ болушат ”, - деди Алмазбек Атамбаев өзүнүн кайрылуусунда. Сүрөт www

Подробнее
29 сентября 2020 г. 0:24

БШК мүчөсү: Марат Аманкуловдун билдирүүсүндө биздин эгемендигибизге кол салуунун белгилери бар

"Биримдик" партиясынын лидери Марат Аманкуловдун сүйлөгөн сөзүндө Кыргызстандын эгемендигине кол салуунун белгилери бар. Мындай пикирин БШКнын мүчөсү Гүлнара Джурабаева Vesti.kg менен бөлүштү. Анын айтымында, комиссиянын төрагасы баштаган Борбордук шайлоо комиссиясынын мүчөлөрү Аманкуловдун сөздөрүнө баа бериши керек. "Марат Аманкуловдун билдирүүсүндө, менин оюмча, биздин эгемендигибизге кол салуунун белгилери бар", - деп түшүндүрдү Журабаева. - Мен андан Кыргызстан кайтып келе турган мезгил келди деген билдирүүнү уктум. Мисалы, менин кайтып келе турган жерим жок. Бул таң калыштуу билдирүү. Бул маселени БШК талкуулашы керек, комиссия өз позициясын билдириши керек. Эске сала кетсек, Интернетте Биримдик партиясынын лидери Марат Аманкуловдун сүйлөгөн сөзүнүн фрагментин чагылдырган видео пайда болуп, анда “эгемендүүлүгүбүздүн 30 жылы оюбузду өзгөртүү керектигин жана кайра кайтууга мезгил келгенин көрсөттү” деп айткан. Коомчулук саясатчынын билдирүүсүнө эмоционалдык реакция жасады. Кошумчалай кетсек, кечээ Бишкекте Кыргызстандын эгемендиги үчүн митинг болуп, ага 250гө жакын адам катышкан. Чогулгандар Аманкуловдун сөзүнө нааразы болушту. Айрым митингчилер Аманкуловду шайлоо жарышынан четтетүүнү же мамлекетке чыккынчылык кылгандыгы үчүн кылмыш ишин козгоону талап кылышты. Алар кайрылуусун Башкы прокуратурага, Ички иштер министрлигине жана УКМКга жөнөткөн. Ошол эле учурда Марат Аманкулов өзү Фейсбуктагы баракчасында анын сөзү контексттен кесилип чыгарылгандыгын билдирди. Кийин белгилүү болгондой, бул өткөн жылы Москвада болгон. «Бул видео провокация. Бул 2019-жылы Москвада өтүүчү Кыргызстан менен Россиянын Крест жылынын алдында уюштурулган маданий иш-чара болду. Бул иш-чарада Евразиянын жалпы цивилизациялык мейкиндигин жана элдердин маданий жана тарыхый байланыштарын эске алуу менен кызматташуунун тарыхый жана маданий маселелеринин кеңири чөйрөсү талкууланды. Менин сөзүм контексттен алынып, айрым саясий күчтөрдүн шайлоо кампаниясынын ыплас технологияларында колдонулду », - деп түшүндүрдү ал. Элдос Казыбеков Сүрөт www

Подробнее
29 сентября 2020 г. 0:24

"Биз жолугушуунун бардык катышуучуларын беткап кийүүгө мажбурлай албайбыз." Пандемия учурунда "Мекеним Кыргызстан" партиясы массалык иш-чара уюштурду

Жакында “Мекеним Кыргызстан” партиясы Аравандагы шайлоочулар менен жолугушуу өткөрдү. Иш-чарадан алынган сүрөттөрдө бир нече жүз жаранды көрүүгө болот, алардын ортосунда социалдык аралык сакталбайт жана алардын бардыгы медициналык маска кийишпейт. Белгилүү болгондой, COVID-19 боюнча республикалык штаб. Саламаттыкты сактоо министрлиги жана башка органдар Кыргызстанда пандемия учурунда массалык иш-чараларга тыюу салынгандыгын кайталап жатышат. Буга байланыштуу Vesti.kg “Мекеним Кыргызстан” партиясына кайрылып, анда алар “Кыргыз Республикасынын Президентин жана Кыргыз Республикасынын Парламентинин депутаттарын шайлоо жөнүндө” Мыйзам партиялардын шайлоочулар менен талапкерлердин жолугушуусунун санына чектөө койбойт деп жооп беришти. - Ошол эле учурда, Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2020-жылдын 17-мартындагы токтому менен 50 адамга коомдук тамактануу үчүн гана чектөө киргизилген, бирок саясий иш-чараларга эмес, - деп түшүндүрүштү саясий бирикмеден. - Калгандарынын бардыгы жөн гана сунуш. Көчөдө эч кандай чектөө жок. "Мекеним Кыргызстан" партиясы бардык эрежелерди жана санитардык нормаларды сактоого аракет кылууда. Тилекке каршы, биз жолугушуунун бардык катышуучуларын беткап кийүүгө мажбурлай албайбыз. Ошол эле учурда Vesti.kg сайты БШКга түшүндүрмө сурап кайрылды, анда алар бул фактылар Коронавируска каршы күрөшүү боюнча республикалык штабга жөнөтүлдү, алар буга жооп берип, тиешелүү чараларды көрүшү керек деп жооп беришти. Медина Купсулдаева Фото www

Подробнее
30 сентября 2020 г. 0:00

Жээнбеков Путинге шайлоо алдында эгемендикке кол салган ар кандай күчтөр жанданганын айтып берди

Кыргызстандын президенти Сооронбай Жээнбеков 28-сентябрда Сочиде Орусиянын президенти Владимир Путин жолукту. «Парламенттик шайлоонун алдында өлкөбүздүн туруктуулугуна жана өнүгүшүнө каршы чыккан ар кандай күчтөр жанданды. Ал тургай, алар Кыргызстандын эгемендүүлүгүнө [кол салууга] аракет кылып, биздин союздук мамилебизге, стратегиялык өнөктөштүгүбүзгө жик салып жатышат. Албетте, биз буга жол бербейбиз, алардын иши оңунан чыкпайт», — деди Жээнбеков . Жээнбековдун айтымында, Кыргызстан «Орусия менен болгон тарыхый достук мамилесин баалайт». Путин кыргыз президентинин айткандарына жооп кылып, Орусия коңшу жана башка өлкөлөрдүн ички иштерине эч качан кийлигишпесин айтты. «Бирок биз кырдаалды турукташтырууга, бардык саясий күчтөрдүн ортосундагы толук кандуу диалогуна багытталган аракеттерди колдойбуз, дайыма учурдагы бийликтин кырдаалды турукташтырууга кылган аракетин колдойбуз жана өзүбүздү Кыргызстанга карата ушундай ырааттуу түрдө алып жүрөбүз», — деди Путин жолугушууда. Ошол эле учурда, Кыргызстандын президентинин басма сөз кызматы билдиргендей , Путин «Орусия ар бир көз карандысыз өлкөнүн эгемендүүлүгүн урматтайт» деп билдирди. Бирок, Кремлдин стенограммасында мындай сөздөр болгон эмес. Жээнбековдун өлкөнүн эгемендүүлүгүнө кол салуу тууралуу билдирүүсү «Биримдик» партиясынын лидери Марат Аманкуловдун сөздөрүнө байланыштуу жаңжалдын шартында айтылды. Мурдараак соцтармактарда Аманкуловдун Кыргызстан Орусия менен интеграция болушу керек, анткени «Биримдик» партиясынын «идеологиясы» — евразиячыл деп айткан видеосу тараган . «Партиябыздын идеологиясы — бул евразиячыл. Биз ошол жакка умтулабыз. Биздин 30 жылдык көз карандысыздыгыбыз ойлонууга жана кайтууга мезгил жеткенин көрсөттү», — деп саясатчы кимдир бирөөгө айтып күлгөн. Аманкуловдун сөзү коомдо кызуу талкуу жаратып, натыйжада Бишкекте Кыргызстандын эгемендүүлүгүн колдогон тынчтык маршы өткөн . Бул Жээнбеков менен Путиндин коронавирус пандемиясы башталган учурдан берки алгачкы жолугушуусу.

Подробнее
30 сентября 2020 г. 0:01

Омбудсмен рекомендует ЦИК провести проверку фактов массовой регистрации по форме №2

Омбудсмен Кыргызстана рекомендует руководству ЦИК провести проверку фактов массовой регистрации граждан в УИКах по форме №2. Об этом сообщает пресс-служба института. Токон Мамытов обратился к председателю Центральной комиссии по выборам и проведению референдумов Нуржан Шайлдабековой с рекомендацией провести оперативную и доскональную проверку фактов массовой регистрации граждан в УИКах по форме №2. Форма №2 - заявление об изменении избирательного адреса, чтобы проголосовать вне места прописки. Основанием для данного обращения стали: позиция президента Сооронбая Жээнбекова, озвученная им 1 сентября на заседании Совета безопасности КР с участием руководителей государственных органов, полномочных представителей правительства в областях, мэров Бишкека и Оша; обращения к ЦИК лидеров двенадцати партий, участвующих в выборах депутатов ЖК КР; предварительные результаты мониторинга за соблюдением и обеспечением в Кыргызской Республике прав человека избирать и быть избранным в ходе парламентских выборов, проводимого в настоящее время сотрудниками института омбудсмена КР при поддержке Центра стратегического анализа, диалога и развития в Центральной Азии (CASCADD). Акыйкатчы также напоминает о недопустимости каких-либо нарушений законодательства и избирательного права граждан республики. "Право граждан избирать и быть избранными - одно из основополагающих, от реализации которого зависит социально-экономическое и политическое развитие страны, ее спокойствие и дальнейшее укрепление демократических процессов, поэтому оно должно быть обеспечено на все 100%, без изъянов и малейшего пренебрежения этим правом", - считает омбудсмен Токон Мамытов.

Подробнее
30 сентября 2020 г. 0:11

Лидерлер катышкан телетаймаш: урунттуу учурлар

Коомдук телерадио корпорациясында (КТРК) саясий партияларын баштап бараткандар катышкан негизги дебаттар башталды. Байкоочулар 28-сентябрда «Ата Мекен», «Мекеним Кыргызстан», «Ордо», «Реформа» жана «Социал-демократтар» партияларынын ортосундагы телетаймаш кызуу өткөнүн белгилеп жатышат.

Подробнее
30 сентября 2020 г. 0:11

АКШда президенттикке талапкерлердин телетаймашы башталат

29-сентябрда АКШнын президенттигине талапкерлер Дональд Трамп менен Жо Байдендин алгачкы телетаймашы болот. Президенттик шайлоого беш жума калганда уюштурулган телетаймаш Огайо штатындагы Кливленд шаарында өтөт. Демократиялык партиядан талапкер Жо Байден Трампка каршы ушул аптада «New York Times» гезити жазып чыккан иликтөөнү колдонот деп күтүлүүдө. Басылма жарыялаган иликтөөгө ылайык Трамп 2016-жылы, жаңыдан президент болгондо 750 доллар өлчөмүндө гана федералдык киреше салыгын төлөгөн. Кийинки жылы деле ушунча суммадагы акча төккөн. Басылманын колуна Трамптын соңку 20 жылдагы салык декларацияларындагы маалымат тийген жана анда Трамп 2001-2015-жылдары такыр федералдык киреше салыгын төлөбөгөнү жазылган. Трамп 27-сентябрдагы басма сөз жыйынында бул маалыматты «фейк, жалган» деп атап, салык декларациясы тууралуу кандайдыр бир маалымат берүүдөн да баш тарткан болчу. Байдендин командасы бул маалыматты шайлоо тасмаларында колдонууда. Бул жолку дебатты 100 миллион көрөрман көрөрү күтүлүүдө. АКШда президенттик шайлоо 3-ноябрга белгиленген.

Подробнее
30 сентября 2020 г. 0:11

«Биримдик» партиясынын талапкери акча сунуш кылбаганын билдирүүдө

«Биримдик» саясий партиясынын талапкери Улан Бакасов «суу чыгарып алууга жардам беребиз деп, 300 миң сомго добуш сатып алууга аракет кылды» деген маанидеги видео боюнча жооп берди. Ал муну жалган жалаа, каралоо деп баалады. Талапкер билдирүүсүн бүгүн, 29-сентябрда жарыялап, бул боюнча тийиштүү органдарга кайрыларын маалымдаган. Ушул эле күнү, Нарын районунун «Эмгек талаа» айылдык кеңешинин төрагасы Денисак Болот уулу өзүнүн «Фейсбуктагы» баракчасына «Биримдик» партиясынын талапкери Улан Бакасовдун балдары келип, айылга суу чыгарып берүү үчүн 700 миң сом сунушташканына күбө болгонун билдирген: «Алар азыр 300 миң сом калтырып кетишерин, эгер шайлоо күнү 300 добуш чыгарып бере алсак, калганын беришерин, чыгарып бере албасак, эки миң сомдон чогултуп беришибиз керек болорун айтышты. Биз буга күбө болдук», деп айткан. Добуш сатып алуу аракети боюнча айылдык кеңеш депутатынын видеокайрылуусуна Нарын облустук ички иштер башкармалыгы көңүл буруп, кайрылуу жасаган жарандын тек-жайын тактады. Бул тууралуу ОИИБдин басма сөз кызматы маалымдап, учурда ыкчам-тергөө тобу териштирүү иштерин жүргүзүп жатканын кабарлады. «Биримдик» партиясынын талапкери Улан Бакасов жергиликтүү тургундарга добушту бул партияга берүүнү макулдашканы тууралуу видеомаалымат буга чейин да Интернетте тарап, милиция ал ишти да териштире баштаган. Тасмада Нарындын Чет-Нура айыл өкмөтүнүн башчысы «Биримдик» партиясынын талапкери менен добушту ушул партияга берүү тууралуу макулдашканы боюнча сөз жүрөт. Бирок Улан Бакасов тасмадагы кепти четке кагып, айыл өкмөт башчысын сотко берген. Борбордук шайлоо комиссиясы (БШК) Чет-Нурадагы мыйзамсыз үгүт иши тууралуу маселени 28-сентябрдагы жыйынында карап, ишти кароону Башкы прокуратурага сунуш кылган. БШКнын мүчөсү Атыр Абдрахматова «Биримдиктин» талапкери Улан Бакасовго байланыштуу жаңы видеокайрылуу боюнча тартип коргоо органдарына тапшырма берилгенин, беш күндүн ичинде алар карап берген сунуштамасынын негизинде талапкердин иши Боршайкомдо караларын «Азаттыкка» билдирди. Жогорку Кеңештин жетинчи чакырылышына депутаттарды шайлоо 4-октябрда болот. Ага 16 саясий партия ат салышууда. (ZKo/MiK)

Подробнее
30 сентября 2020 г. 0:11

Президентти кыжалат кылган күчтөр кимдер?

Президент Сооронбай Жээнбеков Владимир Путин менен жолугушууда Кыргызстанда шайлоо алдында өлкөнүн туруктуулугуна коркунуч жараткан күчтөр жанданганын билдирип, «алар кыргыз-орус алакасына да шек келтирет» деди. Жээнбеков айткан күчтөр, Кремлдин колдоосу Сооронбай Жээнбеков 28-сентябрда Сочиде орус президенти Владимир Путин менен жолугуп, орус тарап Кыргызстанга саясий да, экономикалык да колдоо көрсөтүп келатканын белгиледи. Анын сөзү боюнча, өлкөдө коронавируска байланыштуу эпидемиологиялык кырдаал да Путиндин жардамы менен турукташты. Жээнбеков Орусия COVID-19га каршы вакцинаны биринчилерден болуп каттаганын, муну бүткүл адамзат күткөнүн кошумчалады. Андан ары Кыргызстандын ички саясатына тиешелүү маселени көтөрүп, парламенттик шайлоодогу кооптуу деп эсептеген жагдайларга токтолду. «Владимир Владимирович, Кыргызстандын эли сиз менен болгон жолугушуубуздан көп нерсени күтөт. Айрыкча парламенттик шайлоонун алдында өлкөбүздүн туруктуулугуна жана өнүгүшүнө каршы ар кандай күчтөр жанданды. Алар Кыргызстандын эгемендигине кол салууга аракет кылып, биздин союздаштык мамилелерибизге, стратегиялык өнөктөштүгүбүзгө шек келтиришет. Албетте, биз аларга жол бербейбиз, алар ийгиликке жете алышпайт. Анткени Орусиянын бизди колдоосу абдан маанилүү жана бул үчүн сизге ыраазымын», - деди Жээнбеков. Бул Кремлдин расмий сайтына чыккан кабар. Кыргызстандын президентинин сайты жолугушуунун жыйынтыгы боюнча башкачараак маалымат берди. Анда соода-экономикалык, маданий-гуманитардык чөйрөлөрдө кызматташуу, Евразия Экономикалык Биримдигинин (ЕАЭБ) алкагындагы маселелер талкууланганы жазылган. Сайт Орусия тарап Кыргызстанда шайлоодо жана андан кийин да абал туруктуу болушун каалай турганын кабарлап, Владимир Путиндин Жээнбековго карата айткан бул сөзүн келтирди: «Сиз билесиз, биз сиздин, Кыргызстандын жетекчилигинин өлкөдөгү ички саясий туруктуулукту бекемдөө боюнча күч-аракеттерин дайыма колдойбуз. Сиздин бул аракетиңиз уланат деп ишенебиз. Сизди мамлекет башчы катары, Кыргызстанды жана анын элин колдоп, өлкөнүн өнүгүшү үчүн алдыга койгон ири максаттарды ишке ашырууда колдойбуз». Кайрадан орус президентинин расмий сайтындагы маалыматка келсек. Анда Путин Орусия коңшу, дегеле башка өлкөлөрдүн ички ишине кийлигишпей турганын, бирок кырдаалды турукташтырыш үчүн бардык саясий күчтөрдүн тил табышуусун колдой турганын айткан. Сооронбай Жээнбековдун Кыргызстанда кайсы күчтөр абалдын туруктуулугун бузууга аракет кылып жатканы, кыргыз-орус мамилесине кимдер бут тоскону тууралуу сөздөрү ачык айтылган жок.​ Президент айткан күчтөр кимдер? Конституциялык укук боюнча эксперт Сания Токтогазиева президент «туруктуулукка коркунуч жараткан күчтөр» деп Батышты жана өкмөттүк эмес уюмдарды айтты деп эсептейт. Анын сөзүнө караганда, мындай пикир кыргыз бийлигинде калыптанып калган. Ал эми кыргыз саясатына Кремлдин таасири буга чейинкидей эле күчтүү. «Путиндин сөзү - стандарттуу эле сөздөр, - деди ал. - Ал бир жума мурда эле БУУнун Башкы ассамблеясында «Орусия ЕАЭБдин алкагында мамилени тереңдетет» деди. Муну биримдикке кирген мамлекеттер ички саясатында кандай мыйзам кабыл алышы керектиги тууралуу буйрук берүү деп түшүнсө болот». «Элдик фронт» коомдук кыймылынын жетекчиси Абдымалик Мырзаев аты-жөндөрү так айтылбаган, президент эскертип жаткан күчтөр тууралуу мындай деди: «Ал күч «Ак үйдүн» жетинчи кабатында отурат. Анын башчысы Сооронбай Жээнбеков өзү. Ал элге «таза, калыс шайлоо өткөрөм» деп убада берген. Бирок шайлоонун жыйынтыгы кандай болору азыр эле белгилүү болуп калды. Президент башында туруп шайлоо боюнча жаңы, ачык шайлоого шарт түзгөн мыйзамдарды кабыл алышы керек болчу. Анын бири да жасалган жок. Президенттин шайлоо алдында Путинге жолукканы - бул «таза шайлоо болбой калды. Шайлоодон кийин абал курчуса жардам бергиле» дегени эле». Ошол эле кезде Жогорку Кеңештин мурдагы депутаты Кубанычбек Кадыров Кыргызстанда 2005-2010-жылдардагы эки элдик толкундоо шайлоодон чыккан нааразылыктан улам болгонун эске салды. Ал ушундан улам президенттин сөзүнүн жөнү бар экенин мындайча негиздеди: «Коркунуч бар. Себеби, президент баарыбызга караганда так маалыматтарды алып турат. Шайлоодо атаандаштык дайыма күчтүү болот. Чет өлкөлөрдө шайлоо Кыргызстандан да курч мүнөздө өтөт. Бизде «элди колдонуп эле эптеп бийликке келсек, байлыкты кайра башынан бөлүшсөк» деген күчтөр жок эмес. Ошондуктан анын алдын алыш керек. Кыргызстан үчүнчү революцияны көтөрө албайт. Коронавирус оорусунан кийин бизде эле эмес, дүйнөдө да бардык мамлекеттердин экономикасы начарлап кетти». Орусияда талкууланган ички саясат Сооронбай Жээнбеков Владимир Путин менен бул маселелер боюнча «Биримдик» партиясынын депутаттыкка талапкери Марат Аманкуловдун эгемендикке жана Орусияга байланышкан талаштуу билдирүүсү талкууланып жаткан тапта сүйлөштү. Бул ансыз да Аманкуловдун сөзү коомчулукта катуу сынга алынып жатканда талкууга май тамызгандай болду. Жарандык активист Айбек Бузурманкулов президент оппозициялык партиялар шайлоодон өтпөй калса, өлкөдө абал курчуп кетиши мүмкүн деп кооптонуп жатат деген пикирде. Бирок бул маселени башка өлкөнүн жетекчиси менен талкуулаганы орунсуз экенин айтты: «Башка өлкөнүн президентинин алдына барып алып Кыргызстандагы кырдаал боюнча маалымат бергени туура эмес. Ал отчёт берип жаткандай эле сезилди. Биз эгемен мамлекетпиз. Мындайга жол берилбеши керек. Президент, тескерисинче, Марат Аманкуловдун «биздин 30 жылдык эгемендигибиз ойлонууга жана кайтууга мезгил жеткенин көрсөттү. Евразия аймагында бириккен мамлекет гана Евразияда эгемен боло алат» деген сөзүн кескин сындашы керек эле. Эгерде буга президент да макул болсо - анда ал «Путиндин кол баласы» деген атка калат». Сооронбай Жээнбеков Орусиядагы кыска жумушчу сапарынан кийин 28-сентябрда эки күндүк расмий сапар менен Венгрияга кетти. Кыргызстанда Жогорку Кеңештин VII чакырылышына депутаттарды шайлоо 4-октябрда өтөт. Парламенттеги 120 орунга 16 саясий партия ат салышууда. Алардын ичинен «Ата Мекен», «Бир Бол», «Реформа», «Чоң Казат», «Республика» партиялары бийликке оппозициялык партиялар катары шайлоого баратканын жарыялашкан.

Подробнее
30 сентября 2020 г. 0:12

Лидерлерди сынаган телетаймаш

Беш партиянын дебатындагы урунттуу учурлар. Коомдук телерадио корпорациясында (КТРК) саясий партияларын баштап бараткандар катышкан негизги дебаттар башталды. Байкоочулар 28-сентябрда «Ата Мекен», «Мекеним Кыргызстан», «Ордо», «Реформа» жана «Социал-демократтар» партияларынын ортосундагы телетаймаш кызуу өткөнүн белгилеп жатышат. «Ата Мекен» партиясынын лидери Жанарбек Акаев менен «Социал-демократтар» партиясынын өкүлү Темирлан Султанбеков телетаймаштын кириш сөзүндө эле азыркы бийликти кескин сынга алып киришти. Жанарбек Акаев: «Чимкирик парламенттин, чабал өкмөттүн кандай иштегенин көрдүк. Жетишет! Туугандашкан, кландашкан бийлик, аке-үкө, куда-сөөк болуп башкарам дегендердин жолун кан буугандай бууш керек». Темирлан Султанбеков: «Жээнбеков, Матраимовдордун үй-бүлөлүк, кландык режимин, эски чиновниктердин баарын жок кыла турган саясий күч бар. Биздин партия люстрация мыйзамын сунуш кылат». Ал эми «Реформа» партиясынын төрайымы Клара Сооронкулова шайлоого криминал менен паракорлор баратканын айтып, туура тандоого чакырды: «Биз эртең бандиттер менен паракорлорду бийликке алып келсек, балдардын жаркын келечегинен үмүт үзүлөт. Туура тандоого чакырам». «Мекеним Кыргызстан» партиясынын лидери Мирлан Бакиров реалдуу программаларды ишке ашырыш үчүн баратканын айтса, «Ордо» саясий партиясынын жетекчиси Мирбек Мияров жаңы жүздөр келатканын белгиледи. Мирлан Бакиров: «Калктын жашоо турмушун оңдоо, мамлекетибиздин экономикасын көтөрүү, эл аралык маселени чыңдоо, чек ара маселесин чечүү». Мирбек Мияров: «"Ордо" саясий партиясы - бул келечекке жаңы өзгөрүүлөр, жаңы көздөр, жаңы жүздөр, жаңы инсандар». Телетаймаштын алып баруучусунун партиялардын убадалары жөнүндө суроосуна байланыштуу «Реформанын» лидери Клара Сооронкулова парламентке өтүп келип, 500 күндө программасын аткара албаса депутаттары мандатын тапшырып кетерин жарыялады. Ал эми «Ата Мекен», «Ордо», «Социал-демократтар» партияларынын өкүлдөрүнүн айтымында, көпчүлүк коалицияга кирбей калса, парламенттеги чыныгы оппозицияга айланышат. «Мекеним Кыргызстан» партиясынын лидери Мирлан Бакиров айтылган убадалар аткарыларына ишенип жатканын билдирди. Партиялардын лидерлери акыркы төрт күндөн бери башкы темага айланган, «Биримдик» партиясынын лидери, КСДП фракциясынын азыркы депутаты Марат Аманкуловдун «евразиячыл интеграция» тууралуу билдирүүсүнө байланыштуу да үн катышты. «Реформа» партиясын баштап бараткан Клара Сооронкулова Аманкуловдун сөзү эгемендикке шек келтирет деп эсептейт. «Февралда болгон жолугушуу азыр ачыкка чыгып жатат, - деди ал. - Демек, бул бир топ жылдан бери келе жаткан процесс. Бир күнү «кошулабыз» деп референдум кылат. Урматтуу кыргызстандыктар, эгемендигибизден ажырап калабыз». «Ата Мекендин» өкүлү Жанарбек Акаев Клара Сооронкулованын сөзүнө үндөш эле пикирди айтса, «Мекеним Кыргызстан» партиясынын талапкери Мирлан Бакиров мындай деди: «Марат Аскерович боюнча - эгерде ошол сөзү чын болсо, аны колдобойм. Ал киши айта турган сөз эмес. Өз билдирүүсүндө «Белековго жооп бердим» деп жатат, лидер катары дебатка келсе өзү жооп бергени туура болор». Жалпы жолунан дебатта «Реформадан» Клара Сооронкулова менен «Социал-демократтар» партиясынын өкүлү Темирлан Султанбеков оппоненттерин сындап, активдүү болушту. «Ата Мекендин» өкүлү Жанарбек Акаев менен «Ордонун» өкүлү Мирбек Мияров позициясына гана көбүрөөк токтолуп, өздөрүн токтоо кармашты. Ал эми «Мекеним Кыргызстан» партиясы убактысынын көпчүлүгүн каршылаштарынын сын-пикирлерине, дооматтарына жооп берип коротту. Клара Сооронкулова шайлоочулардын №2 форма маселеси боюнча «Мекеним Кыргызстанды» сындады. «Участоктон участокко көчүргөндөрдүн саны жарым миллионго жакындап калды. Мындай эч качан болгон эмес, ошол жарым миллионду эки миң сомго көбөйтсөңөр канча болуп жатат? Ошол каражатты силер кайдан таап атасыңар? Миң сомдуктарды жамгырдай эле жаадырдыңар го», - деп суроо салды ал. Мирлан Бакиров бул көрүнүштү кыргыздын көчмөн калк экени менен байланыштырып, мындай жооп берди: «Клара айым - укук жагын жакшы билген партиянын төрайымдарынын бири. Ар бир жаран өзүнүн шайлоо участогун өзгөртүүгө акылуу. Эгерде так далилиңиз болсо тийиштүү органдарга кайрылып тактаңыз». Буга удаалаш эле социал-демократ Темирлан Султанбеков да «Мекеним Кыргызстан» партиясына доомат койгон суроо узатты: «Уурулардын партиясынан баратканыңарга уяласыңарбы? Эл астында, балдарыңардын астында?» Мирлан Бакиров Султанбековго жооп берип жатып Бишкек Жылуулук электр борборундагы (ЖЭБ) коррупцияны эске салып, ал үчүн мурунку бийликти айыптады: «Системаны түптөгөн уурулар түрмөдө отурат. Алар кыргызга кыянаттык кылып, бир млрд. 800 млн. доллар алып, анын үчтөн бирин оңго-солго бурмалаган. Мына, ЖЭБ бардыгын ачыкка чыгарды». Телетаймашта «Социал-демократтар» партиясынын өкүлү, 22 жаштагы Темирлан Султанбековдун бул жолку суроо викторинасына «Ата Мекендин» талапкери Жанарбек Акаев туш болду. Султанбеков алгач Акаевден либералдык демократиялык теориянын авторун сурады. Акаев: - Авторун айта албайм. Султанбеков: - Айта албасаңыз билбейт турбайсызбы? Социалисттик партия менен бара жатасыз. Социализм идеологиясын ким жазды эле? Акаев: - Социализм идеологиясын айта албайм, анткени сиз «Гуглдан» суроо даярдап отурганда биз аймактарда эл менен иштеп жүрдүк. Эки талапкердин айтышын байкап турган «Мекеним Кыргызстан» партиясынын жетекчиси Мирлан Бакиров Жанарбек Акаевдин «Социал-демократтар» менен «Ата Мекен» канатташ партия деген мааниде айтканын эске салып, өзүнө упай алууга аракет кылды. «Мына «эки партия санаалаш, үзөңгүлөшпүз» деп жатты эле, кайра пикир келишпестик болуп атат. Урматтуу шайлоочу, бул дебат, бирок ошол да эртеңки добуш берүүгө таасир эте турган маселе болуп жатат». Султанбеков ага дароо минтип жооп берди: «Бизде «Ата Мекен» менен идеологиялык талаш болуп жатат. Сиздердей болуп Араванда согушуп, тебишип жүргөн жокпуз. Бизде маданият бар». «Реформанын» лидери Клара Сооронкулова мурдагы президент Алмазбек Атамбаевдин тушундагы саясатчыларга каршы куугунтукту, сөз эркиндигине жасалган басымды жана кандай шайлоо өткөрүлгөнүн шайлоодогу мыйзам бузуу боюнча азыркы бийликти кайра-кайра сындап жаткан социал-демократ Темирлан Султанбековдун эсине салды. Сооронкулова: - Кандай ойлойсуз, Атамбаев мураскор кылып кимди калтырышы керек эле? Султанбеков: - Ал тандоону элге берсе болмок. Сооронкулова: - Ал берген жок да? Султанбеков: - Административдик ресурс колдонулган... Мүмкүнчүлүгү бар бардык партиялар. Сооронкулова: - Атамбаев административдик ресурс колдонуп, Жээнбековду бийликке алып келген. Бул жолку телетаймашта да журналисттик иликтөөлөрдө аты аталган мурдагы бажы кызматкери Райымбек Матраимов туурасында кеп болду. Социал-демократ Темирлан Султанбеков Жанарбек Акаевден мурдагы бажычы менен эмнеге жолукканын сурады. Акаев эч ким менен жолукпаганын билдирип, ал сөздөрдү курулай ушак катары мүнөздөдү. Дебатта «Реформанын» лидери Клара Сооронкулованын Райымбек Матраимов менен жолукканы жаңылык болду. Сооронкулова Матраимов менен кезиккенин өзү айтып, бирок эмнеге жолугушканын айтпай сөздү башкага буруп кетти. «Темирлан мырза, «Чайна-таун» кафесинде былтыр октябрда Райымбек Матраимов менен кезиккем. Ошол жерде шайлоо жөнүндө сөз болуп калды. Райымбек Матраимовдун айтканы боюнча - Мирлан мырза, сизге суроо берсем. Маалыматыңыз болсо айтып коёсузбу, президенттин батасын алдыңарбы?» Сооронкулова суроосуна кайра-кайра тактап жатып, Бакировдон мындай жооп алды: «Кыргыз элинин батасын алганга насип этсин. Кыргыз элинин ичинде президент да бар». Кыскасы, «Ата Мекен», «Мекеним Кыргызстан», «Ордо», «Реформа» жана «Социал-демократтар» партияларынын ортосундагы телетаймашта көбүнчө саясат жөнүндө талаш жүрдү. «Үмүт 2020» саясий кыймылынын мүчөсү Нурсултан Акылбектин пикиринде, талапкерлер шайлоочунун ой-пикирин өзгөртө алгыдай өзүн көрсөтүшкөн жок. «Мисалы, Жанарбек Акаев оратор катары өзүн көрсөтөт деп күтүшкөн. Андай эмес, алсыз болуп койду. «Реформадан» ири оппозициялык пикирди күткөнбүз. Аны толук көрсөткөн жок. Ал эми «Мекеним Кыргызстан» үчүн дебат маанилүү деле эмес. Аларга шайлоодогу ресурсту туура пайдалануу маанилүү. Ал эми «Социал-демократтар» канчалык оппозиция болбосун, эл билет. Ушул бийликти алар алып келген», - деди ал. Кыргызстандын 120 орундуу Жогорку Кеңешинин депутаттарын шайлоо 4-октябрда өтөт. Ага жалпысынан 16 партия ат салышууда. No media source currently available

Подробнее
30 сентября 2020 г. 0:13

Парламентке аттанган партиялардын багыттары

Парламенттик шайлоого аттанган саясий партиялардын программаларын талдоо. Тандоо дайыма оор. Парламенттик шайлоого катышкан 16 (!) партиянын арасынан тандоо үч эсе оор! Көчөлөрдө партиялардын баннерлери илинген. Гезиттерден, социалдык тармактардан жана сыналгыдан партияга добуш берүүгө чакырган жарнамалар байма-бай берилип турат. Бирөөлөр кайсы бир партиянын мүчөлөрүнө ишенгендиктен ошол партияны тандайт. Башкалары административдик ресурска кабылат. Дагы бирөөлөрү добуштарын сатышат. Ошол эле учурда, жалпы шайлоочулардын басымдуу бөлүгү партиялардын программаларын окубайт. Бирок аларды окуу абдан кызыктуу жана пайдалуу болот. Анткени партиянын программалары аркылуу болочок депутаттар өлкөнү кайда алып барарын билсе болот. Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин (мындан ары – «парламент») депутаттары көп нерсени чечет. Өлкөнүн өксүшү же өсүшү да алардын колунда. Анткени өлкөнү башкарган өкмөттү дал ушул адамдар тандайт. Депутаттар менен өздөрү дайындаган өкмөт өлкөбүздүн жарандарынын баары баш ийип жашай турган эрежелерди түзүшөт. Төлөй турган салык менен пенсиябыздын өлчөмү, жолдорубуздун абалы, дем алган абабыздын тазалыгы жана башка ушу сыяктуу көп маселелерди дал ошолор (депутаттар менен өкмөт) чечет. Өлкөнүн жана анын жарандарынын тагдыры депутаттардын колунда. Дал ошол үчүн өлкөнүн ар бир жараны кимди тандап жатканын түшүнүп, шайлоосу маанилүү. Партиялардын баары эле Кыргызстанды өнүккөн өлкө катары көргүсү келерин айтышат. Бирок кайсы жолдор жана кандай ыкмалар менен буга жетсе болот? Депутаттар менен өкмөт өлкөнүн жарандарын кантип башкарат? Жоопторун партиялардын программаларынан тапса болот.[i] Программалар ар башка болгону менен, айрымдардан мамлекеттик түзүм, экономика, билим берүү, саламаттык сактоо жана башка тармактарда партиялар кандай иш алып барарын билсе болот. Партияларды тандап жатканда, парламентке келгенден кийин алардан кандай иш-аракеттерди күтүш керек экенин жарандар катары өзүбүзгө эле билип алган пайдалуу. 1-эскертүү: Текстте келтирилген партиялардын тизмеси алфавиттик тартипте жайгаштырылган. 2-эскертүү: тараптардын убадаларынын цифралар же конкреттүү сунуштар менен колдоого алынган чектелген маселелери гана талдоодо алынган; («куруу», «түзүү», «жасоо», «иштеп чыгуу» жана башка ушул сыяктуу билдирүүлөр) декларативдик убадалар алынган жок. Мамлекеттик түзүм жана башкаруу «Мамлекет кандайча уюштурулуп, башкарылат?» деген суроо - ар бир коомдун негизги суроосу. Жооптору өлкөнүн Баш мыйзамында - Конституцияда камтылган. Ага ылайык Кыргызстан «эгемендүү, демократиялык, укуктук, башкарууга дин аралашпаган, унитардык, социалдык мамлекет». Эл - Жогорку Кеңештин (парламенттин) жана президенттин өкүлү болгон мамлекеттик бийликтин булагы. Президент сотторду, башкы прокурорду, коргоо жана улуттук коопсуздук органдарынын жетекчилерин дайындайт / бошотот жана Коопсуздук кеңешин жетектейт. Парламент мыйзамдарды кабыл алат, өкмөттүн түзүмүн жана курамын, анын ичинде өкмөт башчысын бекитет (президенттин карамагында турган коргоо жана коопсуздук органдарынан тышкары), программаларды жана өкмөттүк отчётторду бекитет. Көпчүлүк партиялар өлкөдөгү маселелерди белгилешет. Көптөгөн партиялар мамлекеттик түзүм менен администрацияны реформалоо аркылуу реформаларды жүргүзүүнүн зарыл экенин билдиришет. Бир катар партиялар («Ата Мекен», «Мекеним Кыргызстан», «Мекенчил», «Ордо», «Реформа», «Социал-демократтар», «Ыйман Нуру» жана «Чоң Казат») Баш мыйзамга өзгөртүү киргизүүнү сунуш кылып жатышат. Бирок сунушталган өзгөртүүлөрү кээде бири-бирине таптакыр карама-каршы келет. Алсак, «Республика», «Реформа» жана «Социал-демократтар» парламенттик башкаруу формасына өтүү жөнүндө айтышса, «Ордо» жана «Чоң Казат» президенттин ыйгарым укуктарын күчөтүп, мамлекеттик органдардын баары отчёт берген Элдик Курултай түзүүнү көздөшөт. «Ыйман Нуру» Соттор кеңешине караштуу Тартип комиссиясынын курамын жана судьяларга коюлган талаптарды өзгөртүүнү сунуш кылат. «Мекеним Кыргызстан», «Мекенчил», «Республика», «Социал-демократтар» жана «Чоң Казат» орто эсеп менен парламент депутаттарынын санын (120) эки эсе кыскартууну сунуш кылып жатышат. Айрым партиялардын («Бир Бол», «Реформа», «Социал-демократтар») пикири боюнча, УКМК (жана аны көзөмөлдөгөн АКК) менен прокуратура органдарын жоюш керек же реформа кылуу зарыл («Республика»). Дагы бир партиялар УКМК менен АККны көзөмөлдөөнү парламентке өткөрүп берүүнү туура көрүшөт. Ал эми «Ордо» бийликтин вертикалын чыңдап, күч түзүмдөрү менен атайын кызматтарды күчөтүүнү пландаштырыш керек деген башкача көз карашты билдиришет. 16 партиянын дээрлик баары коррупция менен күрөшүү жөнүндө айтат. Мында мамлекеттик кызматтарды санариптештирүү сыяктуу күрөштүн окшош ыкмалары бар. «Биримдик» президент тарабынан дайындалган сотторду жоопко тартуу аркылуу коррупцияны азайтууну пландап жатат. Башка партиялар коррупция менен күрөшүүнү, биринчи кезекте, укук коргоо, бажы жана салык органдарынан башташ керек деп эсептешет. Акыркы 30 жыл ичинде казынаны уурдап байыган аткаминерлердин баарын кылмыш жоопкерчилигине тартып, өлүм жазасын киргизиш керек деген катаал ыкмалар да бар («Мекенчил»). «Ооган согушунун ардагерлери» казынадагы акчаны үнөмдөө жана жетекчилердин азгырыгын азайтуу максатында аларга автоунаа сатып бербей, такси кызматын колдонтуш керек деген кызыктуу сунуш киргизишти. Көпчүлүк партиялар министрликтердин, мекемелердин, аткаминерлердин санын жана алардын чыгымдарын чектөө маселесин көтөрүп жатышат («Ата Мекен», «Бир Бол», «Замандаш», «Кыргызстан», «Мекеним Кыргызстан», «Республика», «Реформа»). Бир катар партиялар («Ата Мекен», «Бир Бол», «Мекеним Кыргызстан», «Республика», «Реформа», «Социал-демократтар») административдик-аймактык реформа жүргүзүп, райондорду кеңейтип, аймактык деңгээлди (губернаторлорду) жоюп, облустук бюджеттердин үлүшүн көбөйтүүнү көздөшөт. «Республика», «Реформа» жана «Бир Бол» жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын башчыларын жана шаарлардын мэрлерин жарандар түздөн-түз шайоого тийиш деп эсептешет. Мамлекеттик түзүмдө жана башкаруудагы өзгөрүү маселелери «Биримдиктин», «Бүтүн Кыргызстандын», «Замандаштын» жана «Ыйман Нурунун» программаларында каралган эмес. Экономика ИДӨ боюнча өлкөлөрдүн рейтингинде Кыргызстандын экономикасы дүйнөлүк экономиканын 0,01% ээлеп, 189 өлкөнүн ичинен 144-орунда турат. Акыркы 20 жылда Кыргызстанда ИДӨнүн өсүшү 4% түзгөн. Ушундай өнүгүү менен Кыргызстандын жашоо деңгээли Казакстандын учурдагы жашоо деңгээлине 52 (!) жылдан кийин гана жетет. Экономика өнүкпөсө, мугалимдер менен дарыгерлердин айлыгын көтөрүү, мектеп, оорукана, турак жай жана жолдорду куруу мүмкүн эмес. Ал эми ИДӨгө салымы 85% ды түзгөн жана салыктарына мамлекеттик аппаратты камсыздаган жеке сектор менен ишкерлерди колдобосо экономиканы өнүкпөйт. Көпчүлүк партиялар экономиканы өнүктүрүү маанилүү деп эсептеген менен экономикалык маселелерди чечүү боюнча сунуштары ар башка. Алсак, «Республика» ИДӨнүн жылдык өсүшүн 15% камсыз кылууну көздөйт, «Бир Бол» жана «Замандаш» ИДӨнү эки эсе көбөйтүүнү пландоодо. «Мекен Ынтымагынын» пландары кыйла жөнөкөй - ИДӨнүн жылдык өсүшү 5-6% болушу керек. Башка партиялардын экономикалык өсүш көрсөткүчтөрү жок. Салыктарга байланыштуу көптөгөн сунуштар бар. «Бир Бол», «Республика» жана «Реформа» учурдагы социалдык төгүмдөрдү (27,5 пайыздан 15 пайызга, («Бир Бол») же 10 пайызга («Республика», «Реформа») жеткен бир социалдык салыкка алмаштырууну сунуш кылып жатышат. «Бир Бол» жана «Мекен Ынтымагы» соода жүгүртүүсү сегиз миллион сомго жетпеген ишкерлерди салыктардан бошотууга убада берүүдө. «Мекеним Кыргызстан», «Республика» жана «Реформа» бардык категориядагы ишкерлер үчүн бирдиктүү салык киргизүүнү каалашат. «Замандаш» менен «Кыргызстан» да салык жүгүнүн азайышын жактайт. Бирок буга жетүүнүн жолдорун беришкен жок. Башка партиялар айрым тармактарды өнүктүрүү аркылуу экономиканы көтөрүүгө убада беришүүдө. Алсак, «Ата Мекен» өнөр жайын өнүктүрүүнү көздөп, импортту алмаштырууну жана экспортту колдоону сунуш кылат. «Ордо» пландуу экономика аркылуу экономикалык өсүштү көздөйт. «Ооган согушунун ардагерлери» турак жай маселесин чечүү, тактап айтсак, баштапкы төлөмсүз жана пайызсыз турак жай менен камсыз кылуу аркылуу инфратүзүмдү, завод-фабрикаларды куруу менен экономиканын өсүшүн касыз кылууну көздөйт. «Бүтүн Кыргызстан» ишкерлерди ашыкча жөнгө салуудан куткарып, жергиликтүү атаандаштыкка жөндөмдүү өнүмдөргө карата экспорттук алымдарды азайтат. Бул партия чийки затка экспорттук алымдарды жана жер казынасын пайдалануучулардан алынуучу салыктарды көбөйтөт. «Замандаш» экономиканы инновация жана жаңы технологиялар аркылуу өнүктүрөт. «Ыйман Нуру» инвесторлорго айланган банктар жана фондулук биржалар аркылуу экономиканы өнүктүрөт. «Мекен Ынтымагы» энергетика тармагын өнүктүрүү аркылуу экономиканы өстүрөт. «Социал-демократтар» Кыргызстанда автоунаа түйүнү, туризм менен эс алуу жана башка өнүгүү пункттарын түзүүгө убада берүүдө. «Биримдик», «Мекенчил», «Чоң Казат» «экономиканы өнүктүрүп, жумуш орундарын түзөбүз» деген убада беришет. Бирок бул үчүн кандай иш-чараларды колдонорун айтышпайт. Билим берүү Билим берүү жана билим алуу укугу - бул өлкөнүн жарандарынын негизги укугу. Билим берүү адамдын экономикалык өнүгүшүнө, жашоо деңгээлине жана жакырчылыктын деңгээлин төмөндөтүүгө түздөн-түз таасир этет. Кыргызстанда мектептеги билим берүүдө өтө чоң кыйынчылыктар бар - билимдин төмөндүгү, каржылоонун жетишсиздиги, 600гө жакын мектептин, окуу китептеринин, билим берүү тармагындагы каржылоонун жетишсиздиги, мектептерде берилген нормадан окуучулардын саны ашып кетиши, мугалимдердин эмгек акысынын аздыгы ж. б. Адистердин айтымында, 10-15 жылдын ичинде реформа болбосо, мектептеги билим берүү тутуму кыйрап калышы мүмкүн. Мектепке чейинки билим берүү чөйрөсүндөгү абал да жакшы эмес - эки жаштан алты жашка чейинки 800 миң баланын ичинен төрттөн бири гана бала бакчага барат. Билим берүүнү реформалаш үчүн бир нече партиялар ваучер тутумун киргизүүнү сунуш кылышат (анда мектеп менен ЖОЖдорду каржылоо окуучу менен студенттердин санына байланыштуу болот), илимди ЖОЖдорго өткөрүп берүүнү («Ата Мекен», «Бир Бол», «Республика», «Реформа») жактагандары бар. Мындан тышкары, «Ата Мекен» бардык мектептерди акысыз Интернет менен камсыз кылгысы келет. «Мекеним Кыргызстан» негизги сабак боюнча сааттарды көбөйтүүнү жана салыктык жеңилдиктердин ордуна жеке секторду мектептерди курууга тартууну көздөйт. «Ыйман Нуру» өлкөнүн жана дүйнөнүн эң мыкты ЖОЖдорунда билим алыш үчүн 15 жылдык үстөксүз жана күрөөсүз насыяларды берет. «Социал-демократтар» 35 жашка чейинки мугалимдердин киреше салыгын алып салууну сунуш кылып жатышат. «Кыргызстан» партиясы кыргыз тилин өнүктүрүү аркылуу билим берүүнүн өнүгүшүн көздөйт. «Ордо» салттуу үй-бүлөнүн пайдубалын бекемдеп, либералдык баалуулуктардын алдын алуу аркылуу билим берүүнү өнүктүрөт. «Ооган согушунун ардагерлери» орто билимди акысыз кылууну каалашат. Бирок орто мектептерде билим берүү азыр деле бекер. «Биримдик», «Замандаш», «Мекенчил», «Мекен Ынтымагы», «Ордо» билим берүүнү өркүндөтүү боюнча убада бергени менен, ага жетиш үчүн сунуштары жок. «Чоң Казаттын» программасында билим берүү боюнча кандайдыр бир сунуштары жок. Саламаттык сактоо Билим берүү тармагындай эле саламаттык сактоо тармагында да каржылоонун, ооруканалардын, дарыгерлердин, шаймандар менен дары-дармектердин жетишсиздиги, эмгек акынын төмөндүгү, расмий эмес төлөмдөрдүн көптүгү, энелердин жана балдардын өлүмүнүн деңгээли боюнча олуттуу кыйынчылыктар бар. COVID-19 пандемиясынын натыйжасында ден соолук маселеси өзгөчө курчуп кетти. Аларды чечиш үчүн партиялар кандай чараларды сунуш кылып жатышат? «Ата Мекен», «Бир Бол», «Мекеним Кыргызстан», «Республика», «Реформа» медициналык камсыздандыруу тутумун өзгөртүп, ЖОЖдордо клиникаларды түзүүнү, базар механизмдерин киргизүүнү жана жеке инвестицияларды тартууну туура деп эсептешет. «Биримдик», тескерисинче, саламаттык сактоо жеке менчикке берилбей, мамлекеттик көзөмөлдү күчөтүлүш керек деген позицияда турат. «Ата Мекен» коомдук саламаттык сактоого кеткен чыгымдар 8% чейин көтөрүлүп, дары-дармек жеткиликтүү болуп, баалар жөнгө салынышы керек деп эсептейт. Өзгөчө көз карашы бар «Мекенчил» спорттук комплекстерди, клубдарды жана футбол аянтчаларды куруу аркылуу калктын ден соолугун чыңдагысы келет. «Ооган согушунун ардагерлери» өлкөнүн бардык жарандары үчүн медициналык карточкалары бар маалымат базасын киргизип, 30 жаштан 50 жашка чейинки бардык аялдар үчүн аялдардын репродуктивдик тутумундагы неоплазмалар боюнча милдеттүү медициналык текшерүү киргизүүгө убада беришүүдө. «Кыргызстан» менен «Мекен Ынтымагы» ооруканаларды курууну жана ден соолукту чыңдоону сунуш кылышууда. Бирок буга эмненин эсебинен жана кандайча жетерин айтышкан жок. «Чоң Казат» жана «Ордо» өздөрүнүн программасында ден соолук маселелерин карашпайт. Башка маселелер Көпчүлүк программалар тышкы саясат маселелерин козгобойт. Ошол эле учурда бир катар партиялар ЕАЭБ менен интеграциялоону жакташат («Биримдик», «Замандаш», «Мекен Ынтымагы», «Ордо», «Социал-демократтар»). Бир катар партиялар сөз эркиндигине байланышкан маселе көтөрүштү. Алсак, «Ата Мекен» сөз эркиндигине жана өкмөттүк эмес сектордун өнүгүшүнө шек келтирген мыйзамдардын бардыгын жокко чыгарууга убада берүүдө. «Замандаш» ЖМКнын эркиндиги, ой жүгүртүү, дин тутуу, сөз эркиндиги жана жарандык коомдун колдоосу жөнүндө сөз кылат. «Кыргызстан» басма сөз жана сөз эркиндигинин кол тийбестигин жарыялады. «Республика» сөз эркиндигин жана Интернет эркиндигин жактай турганын билдирди. «Социал-демократтар» «Маалыматты манипуляциялоо жөнүндө» мыйзамды четке кагууну сунуш кылышууда. «Мекеним Кыргызстан» да бул мыйзамды «коомдо доомат жараткан» деп белгилейт. Бирок «Кыргызстандын колдонуучуларынын Интернеттеги жүрүм-турумун жөнгө салуучу улуттук интернет конституциясын кабыл алабыз» деп убада беришүүдө. «Ордо» адамдын аң-сезимине таасир этүүчү бардык жерлерде (саясий чөйрөдөн тышкары) цензура орнотууга убада берет. Ар бир партия жөнүндө эки ооз сөз Ар бир партиянын программасында, ураанында, баалуулуктарында же миссиясында чагылдырган бир өзгөчөлүктөрү бар. Эсте сакталып калгандары эмнелер? «Ата Мекен» - өзгөрүлгүс баалуулуктар. «Бир Бол» – жаңылануу жана компетенттүүлүк. «Биримдик» – евразиялык тандоо. «Бүтүн Кыргызстан» – күчтүү, бирок көзөмөлдөнүүчү бийлик. «Ооган согушунун ардагерлери» – турак жай маселеси. «Замандаш» – жаңыланган экономика. «Кыргызстан» – ар бир жаңы төрөлгөн ымыркайга 50 миң сом. «Мекеним Кыргызстан» – социал-либералдар. «Мекенчил» - бийлик элге, уурулар түрмөгө. «Мекен Ынтымагы» – партия лидеринин бир туугандарга кайрылуусу. «Ордо» – адегенде адеп-ахлак, андан кийин мыйзамдар жана программалар. «Республика» – алдыга карай жол. «Реформа» – түп-тамырынан бери өзгөрткөн реформалар. «Социал-демократтар» – убада бербестен аткарабыз. «Чоң Казат» – конфискация жана люстрация. «Ыйман Нуру» – Кыргызстанда ар бир төрөлгөн балага 1500 миллион сом. * * * Программаларга караганда быйыл тандоо оңой, ошону менен бирге татаал да болот. Партиялардын негизги (топтордун ичинде көз караштары ар башка болсо да) үч топторунун көрүнүктүү элестери пайда болду: (1) либералдык реформаларды жүргүзүүгө убада берген («Ата Мекен», «Бир Бол», «Мекеним Кыргызстан», «Республика», «Реформа», «Социал-демократтар»), (2) катаал режимге умтулган («Бүтүн Кыргызстан», «Ооганстан согушунун ардагерлери», «Кыргызстан», «Ордо», «Мекенчил», «Мекен Ынтымагы», «Чоң Казат») жана (3) реформалар боюнча да, бийлик институтун бекемдөө чаралары боюнча да ээлеген так орду жок («Биримдик», «Замандаш», «Ыйман Нуру»). Бирок бул шарттуу топтордо деле тандоо кыйынга турат. Анткени алар дагы эле чоң жана «өз» партияны табуу оңой эмес. Жакшы жагы, көптөгөн партиялар өлкөдө системалуу кризис бар экендигин, айрыкча мамлекеттик түзүлүш, башкаруу жана экономика маселелеринде тутумдуу реформалар керек экенин билип турушканын белгилей кетүү керек. Дагы бир жакшы жагдай - бул коомдогу пикирлердин ар түрдүүлүгү жана аларды чагылдырган партиялардын программаларынын айырмачылыгы. Ушундан улам, парламентте канчалык көп пикирлер болсо, парламенттик чечимдердин сапаты ошончолук жакшы болот. «Иш орундарын түзөбүз», «билим берүүнү өркүндөтөбүз», «саламаттык сактоонун жеткиликтүүлүгүн жогорулатабыз», «заводдорду жана фабрикаларды курабыз», «бардык жарандарды турак жай менен камсыз кылабыз» деген көп куру убадалар - көпчүлүк программалардын мүчүлүштүктөрү. Анткени, ошол эле учурда, бул максатка кандай иш-аракеттер аркылуу жетерин көпчүлүк партиялар айтпайт. Сандарды жана көрсөткүчтөрдү колдонгондор өтө эле аз. Мүмкүн, бул айтылган сандардын аткарылышы жөнүндө шайлоочулар суроого жол бербеш үчүн жасалат. Дагы эле лидердин атынан жазылган программалар бар. Бул учурда партия барбы деген суроо жаралат. Бирок мындай программадан экөө эле. Бул партиялардын көпчүлүгү жеке адамдар эмес, командалар экенинен үмүт берет. Шайлоочулар партиялардын программаларын аз окушса да, программаларга коомдун кызыгуусу артууда. Кооз баннерлерден карагандардын ойлорун, болочок депутаттардын кандай иш алып барарын эл билгиси келет. Депутаттар өлкөбүздүн жана ар бир жарандын тагдырын чечкен адамдар экендигин, ошондуктан тандообуз биздин келечегибиз экендигин биз, шайлоочулар, унутпашыбыз керек. [i] https://talapker.shailoo.gov.kg/ru/ - бул 2020-жылдын 4-октябрындагы шайлоого катышкан бардык саясий партиялардын программалары жарыяланган Кыргыз Республикасынын Борбордук шайлоо комиссиясынын сайтындагы шилтеме. Гүлнара Каликова (Автордун пикири «Азаттыктын» көз карашын чагылдырбайт)

Подробнее
30 сентября 2020 г. 0:13

Ош ОИИБ: Аравандагы «Биримдиктин» штаб башчысы мугалимдерди коркутуп жатат деген аудио текшерилип жатат

Араван районунда «Биримдик» саясий партиясынын штаб башчысы Шамил Артыковдун мугалимдер менен жолугушууда жазылган аудио билдирүүсүн милиция иликтей баштады. Ош облустук ички иштер башкармалыгынын (Ош ОИИБ) басма сөз катчысы Жеңишбек Аширбаевдин маалыматына караганда «Whatsapp» аркылуу тараган үндү териштирүү иштери башталып, ал райондук милициянын электрондук китепчесине катталган. Коомдук тармактарда тарап жаткан аудиодон мугалимдер менен «Биримдиктин» өкүлдөрүнүн жолугушуусу өтүп жатканын болжолдоого болот. Анда штаб башчы Шамил Артыковго сөз берилип, андан кийин талапкер Жалалиддин Нурбаевге узатылат. Шамил Артыков мугалимдерди «Биримдикке» үгүттөп, «акча алып башка партияны колдогондор жумушунан кол жууйт» деп айтканын угууга болот. «"2000-3000 сом алабыз" деп башка жакка кетсеңер, эртең мезгили келет. Эртең 2000 сом менен ишсиз каласыңар. Мен ачыгын айтып коёюн, силердин ар бириңердин аты-жөнүңөр бар. Мен штабдын жетекчиси катары ким каерге иштеп жатканын жакшы билем», - деп сүйлөгөн Артыков. Мындан сырткары Артыков 1990-2010-жылы болгон коогалаңды эске салып, «эсиңерден чыгарбагыла» деп сөз арасына кошо кеткен. Жолугушуу качан, кайда өткөнү аныктала элек. Партия өкүлдөрү аудио туурасында үн ката элек. Шамил Артыков буга чейин Араван районунун акими болуп иштеп, 2014-жылы райондогу мектептердин биринде Өзбекстандын гимни жаңыргандыгы үчүн кызматтан алынган. Буга чейин Араван районунун акими Курбанбек Айтибаевдин аймактагы мамлекеттик мекеме-ишканалардын жетекчилерин, участкалык шайлоо комиссияларынын төрагаларын топтоп, «Биримдик» партиясына иштөөгө үгүттөп жатканы жазылган деген аудио да тараган. Айтибаев чогулуш өткөргөнүн мойнуна алып, аудиодогу үн аныкына окшош экенин айткан. (DU)

Подробнее

Язык

Партии

Дата

Источники