О проекте Статистика Проверка

Статьи

7418

Все статьи

4136

Позитивные статьи

389

Негативные статьи

2893

Нейтральные статьи
10 сентября 2020 г. 0:48

Американская киноакадемия введет квоты на геев и женщин в фильмах для «Оскара»

Американская киноакадемия представила новые стандарты, которым должны соответствовать картины для номинации на «Оскар» в категории «Лучший фильм». С 2024 года претенденты на главную голливудскую кинонаграду должны будут отвечать критериям инклюзивности —причем создатели могут выбирать, будут ли меньшинства представлены в кадре или в съемочной группе и маркетинге. Всего представлены четыре критерия, квотирующие минимальное участие в картине представителей ЛГБТК-сообщества, женщин, этнических меньшинств и инвалидов. Создатели фильма должны будут соответствовать как минимум двум из четырех стандартов. Речь может идти как о представительстве актеров из малопредставленных групп в главных и второстепенных ролях (не менее 30 процентов второстепенных ролей должны играть представители меньшинств), так и о выборе тематики сюжета —который должен быть посвящен расовым проблемам, женщинам или ЛГБТК. Часть критериев относятся к продвижению фильма —представители недопредставленных групп могут работать не в кадре, а в креативной группе фильма, менеджменте и в его продвижении. Стандарт начнет действовать для фильмов, которые будут претендовать на «Оскар» за лучший фильм 2024 года, то есть, выйдут на экраны в 2023 году.

Подробнее
10 сентября 2020 г. 0:48

ЦИК: У 221 кандидата в депутаты судимость погашена, по 50 - не вынесено решение суда

Центральная комиссия по выборам и проведению референдумов опубликовала итоги проверки со стороны МВД и Верховного суда зарегистрированных кандидатов от политических партий. По итогам проверки выявлено, что из 1912 зарегистрированных кандидатов 1641 не имеют судимости, у 221 судимость погашена, по 50 - нет решения суда, 5 - привлечены к ответственности по нормам Административного кодекса (не влечет судимости), 26 оправданы судом, у 19 - дела на стадии рассмотрения в судах. Ранее сообщалось, что ЦИК допустила к парламентским выборам от различных партий более 50 кандидатов, в отношении которых ведутся расследования или же нет информации о погашении ими судимости. В ЦИК заверили, что в случае оглашения судом приговора эти кандидаты будут исключены из предвыборных списков. Выборы депутатов VII созыва Жогорку Кенеша назначены на 4 октября. Центризбирком 3 сентября зарегистрировал для участия в них 15 партий, от которых выдвигается 1912 кандидатов.

Подробнее
10 сентября 2020 г. 0:48

На процессе по делу партии «Бутун Кыргызстан» запретили аудиотрансляцию (видео)

Бишкекский административный суд 9 сентября продолжает рассмотрение заявления партии «Бутун Кыргызстан» против ЦИК. Судья приостановила аудиотрансляцию заседания. Пресс-служба суда объяснила это решение тем, что на сегодняшнем заседании допрашиваются свидетели, которым по закону запрещено общаться между собой. Аудиотрансляция будет продолжена после того, как все свидетели дадут показания. На заседании 7 сентября лидер партии Адахан Мадумаров попросил судью пригласить на следующее заседание для дачи показаний членов ЦИК. Судья ходатайство удовлетворила. В это время перед зданием суда проходит акция сторонников партии «Бутун Кыргызстан», которые требуют от суда справедливого решения по этому делу. Центральная комиссия по выборам и проведению референдумов не зарегистрировала партию «Бутун Кыргызстан» для участия в предстоящих парламентских выборах. Отвечая на вопросы журналистов председатель ЦИК Нуржан Шайлдабекова пояснила, что партия нарушила правила формирования предвыборного списка кандидатов. Руководство партии с данным решением не согласилось и обратилось в суд.

Подробнее
10 сентября 2020 г. 0:49

Бозеруп: Миссия готова встретиться со всеми политическими сторонами в Кыргызстане

Бюро по демократическим институтам и правам человека (БДИПЧ) при ОБСЕ 7 сентября открыло ограниченную миссию по наблюдению за парламентскими выборами в Кыргызстане. Глава миссии Томас Бозеруп в интервью «Азаттыку» рассказал об особенностях выборов, проходящих в условиях пандемии. «Азаттык»: Господин Бозеруп, на этот раз выборы в Кыргызстане проходят в режиме чрезвычайной ситуации. С чего начинают свою деятельность международные наблюдатели, которые прибыли к нам в ограниченном составе? Томас Бозеруп: Ранее международная миссия планировала, что около 350 наблюдателей из стран-участниц Организации по безопасности и сотрудничеству в Европе будут следить за ходом выборов в Кыргызстане. Это не первая наша миссия с начала пандемии. Ранее мы наблюдали за выборами в ряде стран: Сербии, Хорватии, Польше, Черногории и Северной Македонии. Я сам был свидетелем хода выборов в Польше в июне-июле. Мы планировали привезти наблюдателей в Кыргызстан на короткий срок. Ограничения на дальнейшую регистрацию на территории ОБСЕ в связи с чрезвычайной ситуацией, вызванной пандемией COVID-19, еще не сняты. По этой причине, было решено отказаться от первоначального плана. И сейчас в Бишкек приехали 12 экспертов и аналитиков. В ближайшие дни 18 наблюдателей прибудут на длительный срок с целью отслеживания хода избирательной кампании по всей стране. Всего в Кыргызстан прибудут представители 16 государств - участников ОБСЕ. В Кыргызстане из-за коронавируса мы работаем в режиме чрезвычайной ситуации, и в нынешнем положении гораздо сложнее отслеживать процесс проведения выборов. Мы ездим в регионы, постоянно общаемся с людьми. 18 наблюдателей будут рассредоточены по семи областям и станут свидетелями хода кампании. Выборы - это не только голосование. Сама кампания тоже важна, как и соблюдение законодательства в ее ходе, а также деятельность медиа и работа избирательных комиссий всех уровней. Мы придаем особое внимание тому, как местные СМИ освещают выборы, и даем этому количественную и качественную оценку. Перед выборами и на следующий день после выборов нами будет опубликован соответствующий доклад. «Азаттык»: Предвыборная кампания идет уже на протяжении 5-6 дней. Несмотря на это, регулярно появляются новости о попытках манипуляции с регистрационным листом (формой №2) отдельными партиями и кандидатами. Владеете ли Вы подобной информацией? Томас Бозеруп: Мы начали нашу официальную деятельность в понедельник. Прежде всего мы встретимся с представителями Министерства иностранных дел и Центральной избирательной комиссии, а затем приступим к работе. Также мы хотели бы встретиться с политическими партиями, в том числе и с представителями незарегистрированных партий. Мы встречаемся с членами избирательных комиссий различных уровней, представителями гражданского общества и средств массовой информации. Мы заинтересованы в сотрудничестве и обмене мнениями с местными наблюдателями. Как я отметил ранее, очень важно, чтобы местные наблюдатели видели и знали это, потому что вопреки изначальным планам не все 350 человек смогут наблюдать за ходом выборов. Так что пока я не могу предоставить точный ответ на ваш вопрос. Сначала мы отслеживаем систему регистрации избирателей, а затем отмечаем то, что наблюдаем. Конечно, мы внимательно следим за ходом этой избирательной кампании и оцениваем в соответствии с методологией ОБСЕ, насколько она соответствует стандартам, принятым 57 государствами-участниками. Также мы обращаем внимание, соблюдены ли международные стандарты выборов. «Азаттык»: Избирательная кампания с самого начала была очень напряженной. Согласно мнению партий, оставшихся не у дел, их конкуренты, приближенные к власти и располагающие финансовыми средствами, «применяют административный ресурс, тем самым нарушая принцип состязательности». Уделите ли Вы внимание этой проблеме? Томас Бозеруп: Наша миссия только начинается, пока рано давать какие-либо комментарии по этому поводу. Конечно, мы готовы встретиться со всеми участниками избирательного процесса и выслушать их мнение. Полученная от них информация будет содержаться и в наших наблюдениях. Мы анализируем недостатки и вносим свои предложения. Все это будет способствовать совершенствованию избирательной системы Кыргызстана. «Азаттык»: В данное время разгорается конфликт вокруг «Бутун Кыргызстана». Партия подала в суд на решение Центральной избирательной комиссии, которая отказала ей в регистрации. Отслеживаете ли вы соответствующие судебные слушания? Томас Бозеруп: Миссия готова встретиться со всеми политическими сторонами. Мы также обращаем внимание на судебные процессы, связанные с политическими партиями. Здесь присутствует группа юристов, которая следит за подобными делами с самого начала. Это одна из задач нашей миссии. Наши представители не смогли пойти в суд в понедельник, но, конечно, мы не оставим эту задачу без внимания. «Азаттык»: На этот раз кыргызские власти собираются применять систему, основанную на новых технологиях. Во время предыдущих двух выборов избиратели голосовали посредством электронной системы голосования. Насколько новые технологии гарантируют проведение открытых и прозрачных выборов в подобных Кыргызстану странах? Томас Бозеруп: Я пока воздержусь от выводов. Мы следим за процессом и оцениваем, как работает новая система. Мы даем советы для улучшения избирательной системы в будущем. В ближайшее время мы встретимся с теми, кто работает на всех ступенях избирательной комиссии, и ознакомимся с подготовкой к голосованию, в том числе с техническим обеспечением процесса. «Азаттык»: Кыргызстан позиционирует себя в мире как государство, которое строит парламентскую систему. С вашей точки зрения, действительно ли кыргызский парламентаризм укрепляется и развивается? Томас Бозеруп: Я начал международную наблюдательную миссию, и это мой первый визит в Кыргызстан. Мы не сравниваем выборы в той или иной стране или сами государства, проводящие выборы. Мы проводим сравнительный анализ того, как страна выполняет международные стандарты и обязательства, принятые государствами-участниками ОБСЕ. Мы прибыли сюда с группой международных специалистов для выполнения этой миссии. Поэтому на данный момент неуместно давать комментарии, пока не будут готовы доклад, заключение и рекомендации, основанные на наших наблюдениях.

Подробнее
10 сентября 2020 г. 0:49

Зарегистрировано 22 материала о нарушениях выборного законодательства

По стране зарегистрировано 22 материала о нарушениях законодательства в преддверии парламентских выборов. Об этом сообщили в пресс-службе Генеральной прокуратуры. Отмечается, что надзорный орган проводит мониторинг СМИ и интернет- ресурсов с целью недопущения нарушений избирательного законодательства. Была изучена 21 публикация, рассмотрение которых поручено органам внутренних дел. «Всего по республике в ЕРПП зарегистрировано 22 материала, досудебное производство осуществляется органами внутренних дел. Мониторинг публикаций показал, что в большинстве случаев указывается о нарушениях в виде фальсификации избирательных документов, злоупотребления административным ресурсом, подкупа избирателей и получения избирателем денежных средств», - сообщили в Генпрокуратуре. Надзорный орган напомнил, что государственные и муниципальные служащие, члены избирательных комиссий, наблюдатели, религиозные деятели, учредители и члены благотворительных организаций, несовершеннолетние, иностранные граждане и организации не имеют права проводить агитацию, выпускать и распространять любые агитационные материалы. Также отмечается, что при проведении предвыборной агитации запрещаются пропаганда национальной, религиозной, межрегиональной вражды, гендерного и иного социального превосходства, призывы к захвату власти, насильственному изменению конституционного строя и нарушению целостности государства. Запрещается осуществлять подкуп избирателей в любых формах. Выборы депутатов VII созыва Жогорку Кенеша назначены на 4 октября. Центризбирком 3 сентября зарегистрировал для участия в них 15 партий, от которых выдвигается 1912 кандидатов.

Подробнее
10 сентября 2020 г. 0:49

Помпео: США обдумывают введение санкций за нарушение прав человека в Беларуси

Соединенные Штаты рассматривают возможность введения «адресных санкций» в отношении лиц, причастных к нарушениям прав человека и репрессиям в Беларуси, заявил государственный секретарь США Майк Помпео. В опубликованном 8 сентября сообщении он также выразил "глубокую обеспокоенность" в связи с сообщениями о похищении члена Координационного совета Беларуси Марии Колесниковой. Помпео высоко оценил мужество Колесниковой и двух других членов Координационного совета, которые предположительно были похищены и принудительно высланы в Украину, а также белорусского народа в отстаивании своего права на свободные и справедливые выборы «перед лицом неоправданного насилия и репрессий со стороны белорусских властей». Белорусские пограничники заявили во вторник, что задержали Колесникову на границе с Украиной. По сообщениям, она прибыла туда на рассвете 8 сентября на автомобиле вместе двумя другими пропавшими без вести организаторами белорусской оппозиции, пресс-секретарем Антоном Родненковым и исполнительным секретарем Иваном Кравцовым. Выступая на пресс-конференции в Киеве, Родненков сказал, что Колесникова порвала свой паспорт и выбралась из автомобиля, после чего вернулась на белорусскую сторону границы, где затем была задержана.

Подробнее
10 сентября 2020 г. 0:50

Выборы-2020: агитация перекочевала в «Инстаграм»

Предвыборная агитация в этом году практически полностью перекочевала в социальные сети. Ранее в связи с эпидемией COVID-19 был введен запрет на проведение агитации путем массовых мероприятий – концертов, соревнований, театральных постановок на улицах, стадионах и так далее. Агитационная кампания в Кыргызстане началась 4 сентября, и особенностью этого года стало то, что в условиях эпидемиологической ситуации она проходит в онлайн-режиме. Блогеры и пользователи соцсетей с большим числом подписчиков начали размещать на своих страницах рекламный контент, заключая контракты с политическими партиями. Ведущая Назира Кадыева признается, что феномен онлайн-агитации активно обсуждается в творческой среде: ‒ Многие звонят друг другу, интересуются, кто как работает. Большинство еще не в курсе этого механизма. Раньше сумма гонорара обговаривалась заранее, все платили по-разному. Среди ведущих и исполнителей были такие, кто зарабатывал за этот предвыборный месяц на машину или даже квартиру. А теперь, говорят, что предложения поступают тем, у кого много подписчиков в соцсетях. К примеру, у меня их не так много, поэтому и предложений, видимо, таких не получала. Но слышали, что актерам, вайнерам и другим поступают хорошо оплачиваемые заказы. Но на мой взгляд, соцсети все равно не заменят живого общения. В селах и на периферии ведь много тех, кто не пользуется Интернетом. Выборные кампании в последние годы стали неплохим источником дохода для представителей шоу-бизнеса. На заработанные агитацией деньги многие из них снимали клипы, могли улучшить свои жилищные условия. В свое время за участие в таких мероприятиях некоторые певцы получали до 30 тысяч долларов. А ставка ведущих варьировалась в пределах 10 тысяч долларов. По словам специалистов, стоимость рекламы в соцсетях определяется количеством фолловеров того или иного профиля. Чаще всего такие заказы поступают пользователям, у кого в подписчиках от 100 тысяч до 1-2 миллионов пользователей. В кыргызстанском сегменте соцсетей один рекламный пост на такой странице обходится от 100 до 1000 долларов. Но с началом агиткампании эти цифры выросли в разы и теперь озвучиваются цены в 10 тысяч долларов. Но большинство певцов и актеров, которые работают на таких условиях с политическими партиями, отказались открыто рассказать о своих ставках и условиях контракта. Большая часть продвигаемого контента встречается в «Фейсбуке» и «Инстаграме». Что касается политической рекламы агитационного характера, то в этом году она чаще появляется в «Инстаграме». В Кыргызстане, по официальным данным, в этой соцсети зарегистрировано более 2 млн человек. По числу пользователей она стоит на первом месте, из них 49% – это женщины и 51% – мужчины. Эта платформа также бьет рекорды по просмотру видео и фото. Ведущий, диджей Акыл Женишбек уулу организует различные конкурсы в «Инстаграме» и тесно работает с разными блогерами. По его словам, подготовка к выборам в этой сети началась еще полгода назад: ‒ Партии и кандидаты начали наращивать число своих подписчиков с начала этого года. Для этого использовались разные методы. Кто-то принимал участие в ГИВах, а кто-то покупал уже раскрученные аккаунты. Потому что плюс соцсетей в том, что владелец профиля сразу получает feedback в виде того, кто посмотрел его контент, как отреагировал и что пользуется популярностью у пользователей больше всего. И понятно, на что тратятся деньги. К тому же на любой странице можно настроить рекламу, то есть таргетировать ее, и тем самым расширить свою аудиторию. Было бы хорошо, если бы нынешние кандидаты использовали этот инструмент для общения со своими избирателями и в будущем. Потому что газеты и плакаты прошлых лет теперь заменили соцсети. ГИВ (giveaway)‒ один из быстрых и эффективных способов расширения своей аудитории в «Инстаграме». Буквально за месяц он позволяет набрать до 10-50 тысяч новых подписчиков. Такие конкурсы чаще всего организуют блогеры с большим числом фолловеров или представители творческой среды. И этот метод чаще выбирают те, кому необходимо продвинуть свой бизнес или сделать узнаваемым свое имя. Эксперты говорят, что за прошедшие полгода среди участников ГИВов, которые набирали новых подписчиков, было немало нынешних кандидатов в депутаты Жогорку Кенеша. Маркетолог, СММ-специалист Айчурек Аманова отмечает, что распознать страницы, которые активно участвуют в предвыборной агитации, или те, кто искусственно набрал подписчиков, не очень сложно: ‒ Разбирающийся в этом деле человек определит такие профили довольно быстро. Наши политики и партии считают, что для улучшения имиджа необходимо иметь большую аудиторию в соцсетях. Но в погоне за количеством они не уделяют внимание качеству и эффективности. К примеру, аккаунты некоторых кандидатов насчитывают по 30-40 тысяч и даже 100 тысяч пользователей, но комментариев под постами очень мало. То есть, это страницы, которые набрали фолловеров искусственным путем. В прошлом популярные аккаунты моделей или интернет-магазинов накануне выборов вдруг оказались профилями кандидатов в депутаты. Почти во всех популярных соцсетях имеются страницы всех 15 партий, которые в этом году участвуют в парламентских выборах. И большинство баллотирующихся от них кандидатов являются также активными интернет-пользователями. Анализ этих аккаунтов с начала их открытия показал интересные результаты. Так, профили партий, которые заседают в нынешнем парламенте, активизируются раз в пять лет, то есть в период агитации. В другое время контент там появляется довольно редко. А среди партий, которые еще не избирались в Жогорку Кенеш, большинство завели страницы максимум полгода назад, но есть и такие, кто открыл их в прошлом месяце или даже в начале сентября. Дмитрий Орлов, генеральный директор аналитического центра «Стратегия Восток-Запад» . Он один из тех, кто отслеживает PR-кампании политических партий. По его словам, всего лишь за один месяц партии не смогут кардинально улучить свой имидж: ‒ Дело в том, что у нас в Кыргызстане как у партий, так и у кандидатов по отдельности ‒ очень серьезные проблемы с репутацией. И это касается всех ‒ даже впервые идущих на выборы. Но о своей репутации партии и политики начинают вдруг заботиться не за полгода-год до выборов, а в процессе кампании… Но любой репутацией, даже самой безупречной, надо управлять постоянно, то есть круглый год. Потому что политическая партия - это такой же товар. Только у него есть одна особенность: он никому, по большому счету, не нужен и не интересен. В отличие, скажем, от холодильника. На Западе это давно поняли, поэтому кампании политиков там ведут PR- и рекламные агентства… В целом же технологии у нас остались прежними: «белый» и «черный» пиар. Как было 15-20 лет назад, так и осталось. Традиционно в соцсетях также работают организованные группы так называемых троллей, которые выступают «за» или «против», оставляя соответствующие комментарии. Но в основном их работа ограничивается очернением конкурентов и восхвалением одной определенной силы. Эксперты отмечают, что их услугами пользуются не только определенные политики, но и крупные партии, и даже представители власти. Через них, а чаще всего это фейковые аккаунты, в соцсетях запускаются определенные дискуссии, в которые активно вовлекаются реальные интернет-пользователи. Тем самым авторы этих схем создают желаемое информационное поле, направляя и формируя нужное общественное мнение. Подобная «гибридная» форма политической борьбы активно используется и в предвыборный период. Нынешняя выборная кампания пришлась на период эпидемии COVID-19, которая обнажила многие проблемы страны и повысила требования народа к властям. В связи с этим некоторые представители творческой интеллигенции в преддверии выборов заявили о своей гражданской позиции. Один из них – популярный отечественный певец Кайрат Примбердиев, который заявил: «В этом году не буду работать ни на одну партию». Исполнитель, который в предыдущий агитационный период работал на команду нынешнего президента, так объяснил свое решение: ‒ Я принял это решение еще в начале года, поняв, что люди, которые нас слушают, делают свой выбор, доверившись нам. За этот предвыборный период ко мне поступили предложения от двух партий. Но я сразу отказал им. Даже не стал обсуждать размер гонорара и так далее. Поэтому сравнить цены прошлых лет и этого года я не смогу. С началом агитации много заказов поступает и вайнерам, чьи страницы в соцсетях насчитывают сотни фолловеров. Один из них – Эмиль Токтошев, на которого в «Инстаграме» подписано около полумиллиона человек. Но как выяснилось, он тоже отказался участвовать в предвыборной агитации: ‒ Я сам принял такое решение. Не стал сотрудничать ни с одной партией. И подписчиков своих призывать ни к чему не хочу. В кыргызстанском сегменте Интернета с весны не прекращается поток критических постов и заявлений в адрес депутатов Жогорку Кенеша. В связи с этим много призывов и видеозарисовок, где граждан просят не продавать свои голоса на предстоящих парламентских выборах, а делать самостоятельный выбор. Между тем, ряд международных организаций призвал политические партии КР, участвующие в выборах, не допускать распространения коронавируса. Представительство ООН в Кыргызстане подчеркнуло, что в период агитации партии должны «обеспечить в надлежащей мере устранение всех рисков возможного распространения COVID-19». Очередные парламентские выборы в Кыргызстане назначены на 4 октября. NO Адаптированный перевод с кыргызского. Оригинал статьи здесь.

Подробнее
10 сентября 2020 г. 0:51

Выборы-2020. Партии не желают брать на себя ответственность за правительство?

Правительство Кыргызстана дорабатывает последний месяц. Новый состав предстоит избрать парламенту VII созыва. Но лишь несколько участников предвыборной гонки озвучили имена людей, которых они видят во главе кабинета министров. Политологи в свою очередь отмечают, что в Кыргызстане, провозгласившем себя парламентской республикой, видение состава правительства и должно быть основой агитации. Согласно закону, правительство формирует партия, набравшая более половины голосов избирателей, или парламентская коалиция. Экономист Азамат Аттокуров считает, что партии должны были объявить своих кандидатов не только в премьер-министры, но и на другие ключевые должности. Он отмечает, что это могло бы принести участникам гонки дополнительные политические очки. «Партии должны назвать человека, которого они видят премьер-министром. Также должны быть известны и имена членов правительства, которые будут реализовывать программу. Если, например, они скажут, что такой человек возглавит МВД, то посчитают, что у них есть план. С кем будет создана коалиция? А с кем на создание коалиции не пойдут? Обо всем надо говорить открыто. У партий должна быть пятилетняя программа для выполнения данных обещаний», - поделился Аттокуров. Он назвал причины, почему сейчас партии не говорят о правительстве. По его мнению, в Кыргызстане еще не укрепилась партийная система и поэтому, кто станет премьер-министром, зависит от президента. В большинстве демократических государств премьер-министром становится лидер партии-победителя. Но в Кыргызстане, если говорить о действующем еще созыве парламента, ни один из избранных парламентом глав правительств не презентовал свою программу избирателям во время выборов. Работавшие с 2015 года премьер-министрами Темир Сариев, Сооронбай Жээнбеков, Сапар Исаков, Мухаммедкалый Абылгазиев и Кубатбек Боронов не участвовали в парламентских выборах. Есть мнения, что при их назначении решающее слово было за аппаратом президента. Политолог Эмиль Джураев придерживается мнения, что такое явление препятствует развитию парламентаризма: - Это негативно отразится на развитии парламентской формы правления. После выборов будет кадровый беспредел. Из-за этого часто меняются главы правительства. К сожалению, эта система продолжает работать. В этом году для участия в выборах официально зарегистрировано 15 партий. Список «Ата Мекена» возглавил Жанарбек Акаев, «Бир Бола» - Алмамбет Шыкмаматов, «Биримдика» - Акылбек Жамангулов, «Кыргызстана» - Канатбек Исаев, «Мекен Ынтымагы» - Темирбек Асанбеков, «Мекенчил» - Камчыбек Ташиев, «Мекеним Кыргызстан» - Мирлан Бакиров, «Ордо» - Мирбек Мияров, «Республика» - Мирлан Жээнчороев, «Социал-демократы» - Сеидбек Атамбаев, «Реформа» - Клара Сооронкулова, «Чон Казат» - Максат Мамытканов, «Ыйман Нуру» - Чингиз Макешов и «Замандаша» - Жениш Молдокматов. По наблюдениям политика Феликса Кулова, большинство партий на этот раз сделали ставку на молодых лидеров. Опытный политик не видит среди них потенциальных претендентов на должность премьер-министра и объяснил, почему: - Во-первых, списки составлены за деньги. Бизнесмены без знаний и опыта не смогут добиться успеха, став главой правительства. Во-вторых, много молодежи. Патриотичной молодежи. Но должны быть опыт и знания. Если исходить из мнения собеседников, высока вероятность, что и следующим премьер-министром станет человек со стороны. Чем это плохо? По оценке правозащитницы Динары Ошурахуновой, если премьер-министр и члены правительства были ставленниками партии, представленной в парламенте, вся ответственность легла бы на эту партию. Но при существующей системе ни одна партия не несет ответственности перед избирателями за промахи кабинета министров. «Пришел новый премьер-министр. Программу какой партии он будет реализовывать? Всех? Если мы переходим на парламентскую форму правления, то партии должны отличаться друг от друга программами. Давайте спросим у шестого созыва, чью программу выполняли главы правительства вплоть до Абылгазиева? Не у кого спросить. Они не приходили от партий. И сейчас партии озвучивают свои программы. Нам следует спросить, кто станет премьер-министром», - заявила Ошурахунова. Выборы депутатов VII созыва Жогорку Кенеша назначены на 4 октября. Они станут третьими после принятия новой редакции Конституции, которой ее авторы объявили о переходе на парламентскую форму правления. ВК Перевод с кыргызского, оригинал статьи здесь

Подробнее
10 сентября 2020 г. 0:51

Сот «Бүтүн Кыргызстан» партиясынын БШКга каршы арызын канааттандырды (видео)

Бишкектин административдик сотунун судьясы Анар Эгембердиева сот чечими менен тааныштырды. «"Бүтүн Кыргызстан" саясий партиясынын Борбордук шайлоо комиссиясынын (БШК) чечимин жокко чыгаруу боюнча өтүнүчү канааттандырылсын. БШКнын чечими мыйзамсыз деп табылып, жокко чыгарылсын». «Бүтүн Кыргызстан» саясий партиясынын БШКнын чечимине каршы доо арызы боюнча сот чечими 9-сентябрда, саат 19:48де чыгарылды. Партиянын лидери Адахан Мадумаров судьяга жана сот имаратынын сыртында адилеттикти талап кылып турган тарапкерлерине ыраазычылык билдирди. Бишкектин административдик сотунда бүгүн, 9-сентябрда «Бүтүн Кыргызстан» саясий партиясынын Борбордук шайлоо комиссиясына (БШК) каршы доо арызы каралды. Соттук жараянга партияны шайлоого каттоодон баш тартуу тууралуу Боршайкомдун жумушчу тобунун чечимине каршы добуш берген БШКнын мүчөлөрү Атыр Абдрахматова, Кайрат Осмоналиев чакыртылган. Бул өтүнүчтү 7-сентябрда «Бүтүн Кыргызстандын» өкүлдөрү берип, судья аны канааттандырган. Жараян жүрүп жаткан убакта партиянын тарапкерлери имараттын сыртына чогулуп, соттон калыстык талап кылышты. БШК 3-сентябрдагы жыйынында «Бүтүн Кыргызстан» өз талапкерлерин аныктоодо эреже бузган деп таап, каттоодон баш тарткан. Партия БШКнын мындай кадамын «саясий чечим» деп баалап, сотко берген. Жогорку Кеңештин 120 депутаттан турган VII чакырылышын шайлоо 4-октябрга дайындалган. Шайлоо алдындагы үгүт өнөктүгү 4-сентябрдан бери жүрүп жатат. (TSh/ZKo)

Подробнее
10 сентября 2020 г. 1:03

БШК "Бүтүн Кыргызстандын" шайлоого катышуусуна уруксат берди, сот болбойт

Эми "Бүтүн Кыргызстан" добуш бере турган бюллетенге кире турган 16-партия болуп калды. БШК Жогорку сотко арызданбайт.БИШКЕК, 9-сен. — Sputnik. Борбордук шайлоо комиссиясы "Бүтүн Кыргызстан" саясий партиясы боюнча Административдик соттун чечимине нааразылыгын билдирип Жогорку сотко кайрылбайт. Бул тууралуу БШКнын маалымат кызматынан кабарлашты. Жогорку сот "Кыргызстан" партиясынын пайдасына чечим чыгарды Белгилей кетсек, Борбордук шайлоо комиссиясы 3-сентябрда "Бүтүн Кыргызстан" партиясын каттоодон баш тарткан. Буга партиянын курултайда түзгөн талапкерлердин тизмеси менен БШКга жиберген тизме дал келбей турганын жүйө келтирген. Мындан сырткары, талапкерлерди көрсөтүү үчүн добуш берүүдө эреже бузуулар катталганын айткан. Буга макул болбогон "Бүтүн Кыргызстан" партиясы БШКнын чечимин жокко чыгарууну суранып сотко кайрылган. Бүгүн, 9-сентябрда, Бишкек шаарынын административдик соту партиянын доо арызын карап, шайлоого катышууга уруксат берди. Эми "Бүтүн Кыргызстан" добуш бере турган бюллетенге кире турган 16-партия болуп калды. БШК Жогорку сотко арызданбайт.

Подробнее
10 сентября 2020 г. 0:51

Стали известны номера партий в избирательных бюллетенях на выборах в ЖК

В бюллетенях будут представлены 16 политических партий. На каких местах они расположатся, читайте в этом материале.БИШКЕК, 9 сен — Sputnik. В Центральной комиссии по выборам и проведению референдумов КР состоялась жеребьевка — определены порядковые номера партий в избирательном бюллетене. Согласно жеребьевке, партии будут значиться под следующими номерами: 1. "Биримдик"; 2. "Мекенчил"; 3. "Ыйман нуру"; 4. "Мекеним Кыргызстан"; 5. "Реформа"; 6. "Ата Мекен"; 7. "Замандаш" 8. "Бутун Кыргызстан" 9. "Cоциал-демократы" 10. "Мекен ынтымагы" 11. Партия ветеранов войны в Афганистане и участников других локальных боевых конфликтов; 12. "Ордо"; 13. "Бир бол"; 14. "Республика"; 15. "Кыргызстан"; 16. "Чон казат".

Подробнее
10 сентября 2020 г. 0:51

Тоталитаризмдин идеологиялык жоокери бул режимге каршы чыкканда

Кыргызстандын соңку тарыхын анын инсандарынын ишмердигин таразалоо аркылуу жеңилирээк аңдайбыз. Уламышка калган парламенттин төрагасы Медеткан Шеримкулов тууралуу бир-эки ооз сөз. СССРдеги сталинизмди ашкерелеген Никита Хрущев, Кытайды базар экономикасына, дүйнөгө ачылууга багыттаган Дэн Сяопин –– тоталитардык режимдердин ичинен эле суурулуп чыгышкан жана өз режимин жумшартып-реформалоо үчүн зор салым кошо алышкан. Биз да советтик Кыргызстандын эң соңку учурларындагы, “Кайра куруулар” доорундагы бабаларыбыздын ар биринин ишмердигин кылдат иликтөөгө тийишпиз. Бизде да тоталитаризмдин камчысын чабууга милдеттүү болгон кызматта отуруп, бирок анын талуу жерлерине көзү каныгып, удулу келгенде ал системага каршы чыккан нечендеген даңазалуу инсандар болду. Ошондой инсандардын бараандуусу –– Медеткан Шеримкулов агай болду десем жаңылышпайм. Алгачкы кездешүүм 1989-жылы май айы... Жаш тарыхчылар Кыргызстанда өз уюмубузду түзөлү деп жаткан кезде, ошол мезгилде Кыргызстан Компартиясынын Борбордук Комитетинин идеология боюнча катчысы болгон Медеткан агай мени чакырып, “бул уюмду түзбөй эле койбойсуңарбы, жок дегенде күзгө чейин күтпөйсүңөрбү?” деп айтып, айнытууга аракет кылганы эсе. Ошол кезде ушул агайдан жаман көргөн кишим жок болду десем болот. Биз жумурияттын комсомол жаштарынын “Ленинчил жаш” аттуу кыргызча гезитине “Кыргызстан жаш тарыхчылар жамаатынын уюштуруу жыйыны 1989-жылы 3-июнда болот” деп чакан жарыяны бердик да, ал жарыя гезит аркылуу элге дайын болгон соң, “бул жарыядагы мөөнөттү кыйшаюусуз аткарабыз” деп көжөлүп туруп алдык. Бул уюштуруу жыйынын эски борбордук аянттагы Кыргызстан Жазуучулар Биримдигинин жыйын залында өткөрдүк (бул уюмдун Маскөөдө жүргөн төрагасы Чыңгыз Айтматов уруксат берди, анын оң колу, акын Асан Жакшылыков ал түгүл синхрондук котормолору бар жабдууларды да бекер сунуштады; мурда жаза жүргөнүбүздөй, жыйынга бийликтер тоскоол түзбөсүн үчүн анын сый коногу катары кыргыз айдыңдарынын патриархы Түгөлбай Сыдыкбековду чакырдык, ал Кытайдан конокко келген даңазалуу манасчы Жусуп Мамай атабызды да өзү менен кошо ээрчитип келди). Кыргызстан КП БКнын башка оюндарын айтып отурбайын. Эң башкысы –– бул тымызын эрөөлдө жаш тарыхчылар жеңип чыккан. Бир аздан кийин “Ашар” уюму расмий түзүлгөн, ага удаа башка да өкмөттүк эмес көз карандысыз уюмдар негизделе берген. М.Шеримкулов агай "Кайра куруулар" доорунун соңку учурундагы Кыргызстандын Илимдер академиясынын жалпы отурумуна катышканын эскерет. Ал кездеги жаш илимпоз жана демократтардын бири Алмазбек Акматалиев Балтика боюндагы өзгөрүүлөр тууралуу сурап, "ошондой бейрасмий уюмдардын Кыргызстанда уюштурулушуна кандайча карайсыз?" -- деп сурап калат. "Мен ошондо ага терс карай турганымды, бизде андай нерселер орун албай турганы жөнүндө оюмду айтканымда, отурумга катышып жаткан эл жазуучусу Түгөлбай Сыдыкбековдун бир ийини солк эте түштү. Аксакалга сөзүм жакпай калды, туура эмес айтып алдым окшойт", -- деген ой дароо мээме кылт этти", -- деп М.Шеримкулов биз менен маегинде күлүп эскергени бар. Ошол 1989-жыл жана 1990-жылдын башы –– Медеткан агайдын далай чачын агартса керек. Себеби, бир чети, ал КПССтин ажырагыс бөлүгү болгон Кыргызстан Компартиясынын идеолог катчысы катары жаңы агымдарга каршы турууга тийиш болду; ошол эле маалда, ал өзү да горбачевдук “Кайра куруулар” доорунун реформалык агымынын таасири астында өзүн өзү реформатор катары кайра курушу керек болду. Дасыккан куракта... Медеткан Шеримкулов 1939-жылы 17-ноябрда Кыргызстандын Чүй облусуна караштуу Жыламыш айылында (совет доорунда ал “Чапаев айылы” болуп жүрдү) туулган, 1967-жылы КМУнун (азыркы Жусуп Баласагын атындагы КУУнун) тарых факультетин кызыл диплом менен аяктаган, андан соң МГУнун философия факультетинде күндүзгү аспирантурада окуган. Ал "Мамлекеттик машинанын кыйрашы - социалисттик ыңкылаптын жалпы мыйзам ченемдүүлүгү" ("Слом государственной машины -- общая закономерность социалистической революции") деген темадагы кандидаттык диссертациясын марксизм-ленинизм методологиясына негизденип жазган (илимий жетекчиси - армян тектүү профессор Владимир Тигранович Калтакчян эле). 1972-жылы диссертациясын МГУда жактап, философия илимдеринин кандидаты наамын алган. 1989-жылы Медеткан агай 50 жаштын кырында, саясий ишмер катары күлгүн кезинде, тоо томкорчу учурунда эле. Бул доордо, демек, ал демократтарды, бейрасмий уюмдарды түзгөн "бейбаштарды" ичтен үйрөнүү жана аларга чечкиндүү каршы туруу үчүн КПССтин жетекчилиги ички каналдары аркылуу кеңири тарката алган тонналаган антисоветтик адабиятты деле, анын ичинде тымызын окулушу керек болгон антисоветтик чыгармаларды деле окуса керек деп ойлойм. Батыштагы бир катар антикоммунист ойчулдардын чыгармалары биздей карапайым окурман кишилерге жетпеген менен, орусча которулуп, "ички колдонуу үчүн" делген шарт менен ошол доордогу идеолог жетекчилерге дайын кылынып турган эмеспи. “Кайра куруулар” доору, 1988-жылдагы кош тилдүүлүк үчүн күрөш, 1989-жылдагы мамлекеттик тил жөнүндө мыйзамдын долбоорун ийисине жеткирүү, сталинизм доорунда жазыксыз жерден репрессияга учураган бир катар тарыхый инсандарды кайрадан актоо жүрүмү –– ушулардын бардыгы Кыргызстан Компартиясынын идеолог катчысы Медеткан Шеримкуловдун көз алдында эле эмес, түздөн-түз катышуусу астында жүрүп жатты. Компартия гана эмес, анын Кыргызстандагы идеологу да бара-бара жаңы агымга жеңилип, баш ийип жатты... Бул, албетте, бир өңүттөн карагандагы ой. Экинчи өңүт –– Медеткан Шеримкуловдун айдыңдык дилгирлиги, улам жаңы нерсени кабыл алууга даярдыгы, анын өзүнүн КПССтин эскичил агымынан реформачыл агымына өтүүгө жеке инсандык батылдыгы менен байланыштуу. Ошентип, СССРдеги жана Кыргызстандагы коом акырындап Медеткан Шеримкуловдун да көз караштарын өзгөртө берди. Ал социалисттик Куба менен ГДРде гана эмес, капиталисттик Италияда да болгон, бул саякаттар ага дүйнөнү өз алдынча салыштырып кароого кошумча азык берген. 1990-жылдын 25-26-майындагы КДКнын уюштурулушунун идеясына ал деле оболу караманча каршы каршы болду го деп ойлойм. КДКны уюштурган жигердүүлөрдүн бири, ыраматылык Токтобай Мүлкүбатов 24-май күнү аны менен жолугуп, бул блок баары бир түзүлө тургандыгын айткан экен. 25-майда эртең менен КДКнын уюштуруу жыйынына Бишкекте имарат табылбай кала жаздаганда, анда жыйынды ачык асман алдында деле өткөрөбүз деп бийликке сес кылган учурлар эсте... М.Шеримкуловдун айтымында, КДКнын уюштуруу жыйыны болбой калса чоң чатак чыгаарын сезип, Кыргыз мамлекеттик драма театрынын имаратын берүү тууралуу буйрукту ошол кездеги театр директору А.Керимбаевге өзү берген; ал оппозициялык жыйын үзгүлтүккө учурабасын үчүн өзү да ага катышып, сөз сүйлөгөнүн эскерет. М.Шеримкуловдун сөзүн КДКчылар жөн гана угушту, ал эми А.Масалиевдин чакыруусу менен Маскөөдөн келген СССР эл депутаты А.Акаев демократиялык блокту түзүүгө каршы маанайда сүйлөй баштаганда, зал кол чаап, айрымдары ышкырып, нааразылык билдирген болчу. Ошол 1990-жылдагы саясий окуялар тездик менен өнүктү. Ош окуясынан соң, Ошто эле эмес, Бишкекте да убактылуу коменданттык саат киргизилди. КДКнын 1990-жылдагы октябрда саясий ачкачылык өнөктүгүнүн кырдаалында Жогорку Кеңеште өткөн туңгуч президенттик шайлоо кызуу атаандаштык шартында жүргүзүлүп, ал кездеги Медеткан Шеримкуловдун жетекчиси –– Абсамат Масалиев (Кыргызстан КП БКнын Биринчи катчысы, бир эле учурда Кыргызстандын Жогорку Кеңешинин төрагасы) шайлоодо өтпөй калды да, жаңы талапкерлер сунушталган акыркы айлампада академик Аскар Акаев президент болуп шайланды (ошол кездеги СССР эл депутаты болгон кыргызстандыктардын ичинен ал кыйла либерал көрүнгөн). Легендарлуу парламенттин спикери Айтылуу баатыр чабаныбыз Таштанбек Акматов “Кайра куруулардын” соңку учурларында бир аз убакытка Кыргызстан Жогорку Кеңешинин Президиумунун төрагасы болгон (мамлекеттик тил тууралуу тагдыр чечээр мыйзам анын төрагалыгы маалында кабыл алынган), ал эми жаңы конституциялык өзгөрүүлөргө ылайык, ушул эле кызмат “Кыргызстан Жогорку Кеңешинин төрагасы” деп аталып калып, аны 1990-жылдын 10-апрелинен 10-декабрына чейин Абсамат Масалиев аркалады. Ал эми ошол жылдын 10-декабрынан тартып бул кызматка Медеткан Шеримкулов шайланган. Ошол күндөн тартып ал даңазалуу (“легендарлуу”) парламенттин спикери болуп калды да, совет доорундагы акыркы чакырылыштагы бул Жогорку Кеңеш акаевдик режим тарабынан 1994-жылы күзүндө мыйзамсыз таркатылганга чейин парламентти татыктуу жетектеди. Кайсы бир деңгээлде өзү каршы турууга тийиш болгон демократиялык өзгөрүүлөр М.Шеримкуловго жумурияттагы эң башкы үч кызматтын бирин жетектөөгө – спикерликке жол ачып берди десек болот. Бирок ал өзү да, 1988–90-жылдардын ичинде, жаңы өзгөрүүлөргө үндөш кесипкөй жана байистүү реформачы саясатчы катары өсүп чыкты. Даана айтканда, ал өзү да коомдон четте калбай, инсан катары өзүн реформалоого жетишти. Барскан менен дөшүнүн ортосунда 1990-жылдын 15-декабрында Кыргызстандын Жогорку Кеңеши жумурияттын эгемендиги (“суверендүүлүгү”) тууралуу тарыхый декларацияны кабыл алып, жумурият аталышынан “советтик” жана “социалистттик” сөздөрүн (Борбордук Азияда биринчи болуп!) алып салганда, бул кадамга шаттангандардын бири –– мурдагы коммунисттик идеолог, салыштырмалуу эгеменчил Медеткан Шеримкулов болуп чыкты. Анын өзү да, албетте, спикер катары, бул декларациянын долбоорун даярдоого катышкан. Салыштырмалуу атаган себебим, кийинки маектеринде деле ал 1991-жылдын башында СССРден чыгып кетүү тууралуу ою болбогондугун, бирок СССРди реформалоо аркылуу тең ата өлкөлөрдүн ынтымагын түзүүнү жактагандыгын айтып келет. Ал 1991-жылдын март айындагы референдумда Кыргызстандын калкынын 90 пайыздан ашууну реформаланган СССРди жактаган деген ойду баса айтып келет. Бирок 1995-жылдагы президенттик шайлоодо М.Шеримкуловдун тарапкерлеринин добушу акаевчилердин таламын талашкан БШК тарабынан кандайча уурдалып кетсе, демократтардын добуштары деле Кыргызстандагы референдум маалында КГБнын көзөмөлү астында одоно уурдалгандыгын эске алуу абзелдир. Медеткан агайдын 1991-жылы “Өмүр көчү” жүрүшүнүн башталышына арналган коомдук жыйындарда КДКнын лидерлеринин жанында трибунада туруп сүйлөгөн жалындуу сөздөрү, 1991-жылы ГКЧП кутуму башталган күнү Кыргызстандын жетекчилигинин ичинен биринчи болуп ГКЧПга каршы саясий билдирүү жасагандыгы тарыхта жазылып калды. Ошол маалда КТРдын (азыркы КТРКнын) сыналгы жаңылыктары кечкурун обого чыгаар эле. КТРдын ал кездеги жетекчиси, КДКчы журналист Сатыбалды Жээнбеков 19-августта түш ченде эле спикер М.Шеримкуловдун ГКЧПга каршы расмий кайрылуусун үналгы (радио) аркылуу калайыкка жар салып маалымдатты. Ал кездеги Кыргызстандын КГБсынын жетекчиси, генерал Жумабек Асанкулов КТРдын үналгы программасындагы ушул билдирүүдөн кийин спикер М.Шеримкуловго коркутуп-үркүтүп телефон чалган эле. Анысын М.Шеримкулов Сатыбалды Жээнбековго айтса, ал мындайча тамашалаган экен: “Абактагы темир тордун ары жагында өзүңүз каласыз, тордун бери жагынан биз тамак киргизип турабыз да!” Бул да символдук көрүнүш. Ошол окуядан эки жыл мурда эле М.Шеримкуловдун саясий туруму Ж.Асанкуловдукунан дээрлик кем калышчу эмес да. Ошентип, М.Шеримкулов парламент спикери катары эскичил жана кремлчил “кементайды” чечкиндүү жана тайманбастан таштагандыгын азыр баса белгилөө абзел. Эгерде ГКЧП кутумдук айкашынын натыйжасында эскичил коммунисттер жеңип чыгышкан болсо жана СССР кайрадан тоталитардык системага кайткан болсо, анда М.Шеримкулов абакка, саясий сүргүнгө кетиши же атылышы деле ажеп эмес болчу. Ж.Асанкулов бекеринен ага сес көрсөткөн эмес. Албетте, эгерде М.Шеримкулов эч бир демилгеси жок, Кремлди гана караган, узак жылдар бою эт менен челдин ортосунда жүрө бергиси келген, өзүмчүл жана мажүрөө саясатчы болуп калса (бир нече ондогон жылдар бою советтик парламенттин "тишсиз" жетекчиси болгон инсандарыбыз белгилүү), анда анын өзү эгеменчилер кыймылынын олуттуу жоосу, эскичил Кремлдин кезектеги желдеттеринин бири болмок. Бул жаатты баса белгилеп, М.Шеримкулов агайдын мамлекеттик ишмер катары эволюциясы СССРдин мамлекеттик ишмери, б.а. партократ макамынан эгемен Кыргызстандын мамлекеттик ишмери макамына көчүүсү өзүнүн керт-башын тобокелге салуусу менен да, атуулдук эрки менен да, айдыңдык даярдыгы менен да байланыштуу болгонун айта алабыз. Азыр жазганга оңой, бирок ГКЧПга каршы алгачкы күнү эле батыл кайрылуусу жана башка эгеменчил кадамдары М.Шеримкулов балка менен дөшүнүн ортосунда туруп өзү үчүн кабыл алган чечим, чынында да, жалпы улутубуздун тагдыры үчүн олуттуу кадам болгонун калыс баалашыбыз керек. Көз карандысыздыкты жана жемкорлукка каршы күрөштү колдоо 1991-жылдын 30-августунда спикер М.Шеримкулов “Ата Бейит” көрүстөнүнүн расмий ачылышында болду жана жалындуу сөз менен чыгып сүйлөдү. 1991-жылдын 31-августунда Кыргызстандын Жогорку Кеңеши жумуриятты көз каранды эмес мамлекет катары жарыялаган тарыхый декларацияны тастыктаган кол –– Медеткан Шеримкуловдун колу болду. Анын колу коюлган парламенттик маанилүү документтердин арасында улуттук герб, улуттук желек, улуттук гимн ж.б. тууралуу мыйзамдар, пост-советтик туңгуч Башмыйзам болду. 1992-жылы 2-июлда легендарлуу парламент кабыл алган "Басма сөз жөнүндө" мыйзам КМШ боюнча өзгөчө либерал документ болуп, Кыргызстандагы басма сөз эркиндигинин кепилдиги болуп калды. Кыргызстанда "Азаттык" үналгысынын берүүлөрү орто толкунда жана ультра-кыска толкунда эркин чыга баштады. Спикер М.Шеримкулов да эркин басылмалар жана маалымат каражаттары үчүн ар дайым ачык болгондугу эсте. Спикердин медиа тармагын тейлеген бөлүмдөрүндө Эсенбай Нурушев, Надыр Момунов сыяктуу таанымал журналисттер (кийинки "Азаттыкчылар") иштешкен. Тоолуу Карабак жаатындагы Азербайжан менен Армениянын жаңжалын тынч нукка бурууда Кыргызстандын парламенти данакерлик иш-аракет жасады. Анда да М.Шеримкуловдун жеке салымы болду. Бул парламенттик чакырылышта күлкүлүү окуялар да орун албай койгон эмес. Ошол кездеги депутат жана жергиликтүү төбөл болгондордун бири кайсы бир маселе боюнча спикер М.Шеримкуловго кайрылып: "Бул маселени добушка салдырып жатасыз. Сиз бизди алдап кетпейсизби?" -- деп сураганда, жыйын залы кыраан каткыга толгон. "Добушту өзүңүз эркиңиз менен берип жатсаңыз, анан мен кимди алдамак элем", -- деп Медеткан агай күлгөнү да эсте. Даңазалуу парламент жемкорлукка каршы күрөш баштагандыгы, Жогорку Кеңеште атайын “алтын комиссиясы” түзүлгөндүгү маалым. Жемкорлукка каршы күрөш маалында бир ирет Кыргыз өкмөтүнүн курамы да жаңыртылган. Менимче, Аскар Акаевдин алгачкы президенттик жылдарында анын авторитардык ыкмага тез арада ооп кетишине жол койбогон негизги фактор –– легендарлуу Жогорку Кеңеш болду. Өзгөчө анын Көзөмөлдөө палатасы аткаруу бийлигинин былыктарын ээн-эркин чубай алган курал болгон (бул жаатта мурдагы депутат, экономист-илимпоз, профессор Кубанычбек Идиновдун эмгектери жарык көргөн). Албетте, парламенттин бул Көзөмөлдөө палатасынын ишмердигинен да, өзүнө теңата спикерден да президент А.Акаев 1994-жылга карата таптакыр жадап бүтсө керек. Анын үстүнө, 1994-жылдын күзүндө парламент Кум-Төр алтын кенин өздөштүрүү долбоору боюнча президент А.Акаевдин иш-аракетин өзгөчө катаал таразадан өткөрүүгө беленденип жаткан. Жогорку Кеңешти ичтен иритиш үчүн, албетте, президент А.Акаев бир эле учурда аткаруу бийлигинин бутактарында иштеп, депутаттык мандаттарды ала жүргөн “кол бала” төбөлдөрдү ийкемдүү пайдаланды. Алар атайылап Жогорку Кеңештин отурумуна бойкот кылып, кворумга жеткирбестен, бул тарыхый парламентти жок кылуучулардын “тактекесине” айланышты. Бир гана белгилечү нерсе –– 1994-жылы күзүндө парламентти сактап калуу күрөшүндө жеңилүү ызасын тартканына карабастан, М.Шеримкулов легендарлуу парламенттин төрагасы катары жүзү жарык кала берди. Тасма. Медеткан Шеримкулов Абдыкадыр Орозбеков тууралуу. 01.11.2019. Көп түстүү сүрөткө татыган инсан... Биз Медеткан Шеримкуловдун спикерликтен кийинки мезгилдеги көп тарамдуу ишмердиги, президенттикке атаандаш талапкер болгондугу, элчилик кызматтарда иштеши, парламент тууралуу докторлук диссертациясын Алматыда ийгиликтүү жактагандыгы, 2000- жана 2005-жылдары депутаттыкка талапкер катары катталуусу маалындагы укуктарынын бузулушу жана башкалар жөнүндө бул жолу кеңири сөз кылып отурбайбыз. Кийинки учурларда да ал кадырман аксакал катары коомдук жыйындарга жигердүү катышып, айрым саясий абактагылардын тагдыры жана таламдары тууралуу калыс сөздөрүн айтып, ошондой эле, эгемен Кыргызстандын саясат таануу илимине да үзүрдүү салым кошуп келет. Медеткан Шеримкулов агайдын ишмердиги жана инсандык бейнеси тууралуу ар тараптуу изилдөөлөр жүргүзүлөт деп ишенем. Калыс сөз да айтылаар, бир беткей мактоо же каралоо, сындоо учурлары да болуп калышы ажеп эмес. Ошондой ар кыл көз караштардын көп түстүү кубулжуган чөйрөсүнөн чыныгы сүрөт шекилдене берет эмеспи. Бир өңүт ар дайым унутта калбас –– Медеткан Шеримкулов агай тоталитардык системадан парламенттик демократияга карай жолду чапкандардын алдыңкы сабында көрүнгөн айдың жана коомдук ишмер катары өзүн далилдей алды. Эми ал бийликтен кеткен ардагер саясатчы кандай болушу керектигин да өз өрнөгү менен айгинелетүүдө.

Подробнее
10 сентября 2020 г. 0:51

Шайлоо-2020: Партиялардын бюллетендеги ордун аныктоо мөөнөтү белгисиз

Борбордук шайлоо комиссиясы (БШК) саясий партиялардын шайлоо бюллетениндеги катар номерлерин аныкташ үчүн чүчүкулак кармоо мөөнөтүн кайра өзгөрттү. Комиссиянын басма сөз кызматынын өкүлү Асел Акунова «Азаттык» радиосуна билдиргендей, буга «Бүтүн Кыргызстан» партиясы боюнча соттук териштирүү аягына чыга элек экендиги себеп болду. «Чүчүкулак кармоо маселеси соттун жыйынтыгына жараша чечилет. Күтүп жатабыз», - деди ал. Парламенттик шайлоого катышып жаткан партиялардын бюллетендеги орду 4-сентябрда аныкталмак. Кийин бул күн 9-сентябрга которулган болчу. Шайлоо бюллетенине жазылчу партиялардын катары чүчүкулак аркылуу аныкталат, алардан тышкары «Баарына каршы» деген графа болот. Боршайком шайлоого талапкер катары 15 саясий партияны каттаган. Шайлоого катышуу укугунан ажыратылган «Бүтүн Кыргызстан» партиясы БШКны сотко берген. Сот жараяны уланууда. Биринчи сот отуруму 7-сентябрда болгон. 120 мандаттуу Жогорку Кеңештин депутаттарын шайлооо 4-октябрда өтөт. (RK)

Подробнее
10 сентября 2020 г. 0:51

Күлкү жана сын жараткан ураандар

Парламенттик шайлоого катышып жаткан партиялар өз программаларын жана ураандарын четинен жарыялай башташты. Убадалар медиа каражаттарында жана жолугушууларда жаңырып, баннерлерде берилди. Бирок ошол эле кезде шайлоочулар арасында айрым убада жана чакырыктар сынга кабылды. Кайталанма, чындыктан алыс жана карама-каршы ураандар да күлкү болду. Ураандар парады Ошентип жыл башынан бери «Үйдө бол!» деген чакырык менен келе жаткан кыргызстандыктар шайлоо алдында жаңы ураандардын кучагында калды. Шайлоочулар азырынча партиялардын программаларын окуп чыгып, талдоого толук үлгүрө элек. Бирок кыска жарнамалар менен баннерлерден ураандарын жана чакырыктарды көрүп, ой-пикирлерин бөлүшө башташты. Анын ичинде биринчи кезекте «Бир Бол» партиясынын «Даярбыз!» деген, «Мекеним Кыргызстан» партиясынын «Ооба», «Кыргызстан» партиясынын «Кеттик» деген ураандары талкууга түштү. Шайлоочулардын көбү талапкерлер «эмнеге даяр экенин, же эмнеге макул экенин биле албай жатышты. Албетте, партиялар өзгөрүүгө «даяр» экенин, өз программаларына «ооба» дегенин же «шайлоого кеттик» дегенин айтышты. Бирок тема баары бир шакабага түрткү болуп, коллажга айланды. Буга байланыштуу маселен, бир шайлоочу, «Фейсбук» колдонуучу Санрабия Кубанычбекова мындайча тамаша суроо койду: «Беш жылда силер даяр болбогондо Пушкин даяр болмок беле? «Даярбыз» деп дагы беш жыл жатпай, баштагыла. Өзү эмнеге даярсыңар?». «Бир Бол» партиясы мындан сырткары «Билимим - азык, билегим - казык!», «Бир Бол бир эл - бир күч!», «Биз өзгөртөбүз» деген сыяктуу ураандар менен чыкты. «Мекеним Кыргызстан» андан ары «Бир өлкө – бир салык!» «Депутаттардын санын эки эсе азайтабыз!» деген чакырыктарды таштады. Ал эми «Кыргызстан» партиясынын «Чиновниктердин санын жана текшерүүлөрдү кескин кыскартабыз», «Балага сүйүнчүнү 50 миң сомго жеткиребиз», «Жылына эки млн. турист алып келебиз», «Биздин мигрант - биздин инвестор», «Салыктарды максималдуу кыскартабыз» дегендери да коомчулукта талкуу болду. Мындагы бир карама-каршы жагдай «Салык аз жыйналса, сүйүнчү пулга кайдан акча табылат?» деген суроо болду. Көпчүлүк аталган партия мындай убадаларды мурдагы шайлоодо да бергенин белгилеп, ага күмөнсүнүү менен карап жатат. Жарандык активист жана туризм боюнча адис Максат Чакиев кепке кошулду. «"Туристтерди эки миллионго жеткиребиз" дегенин түшүнө алган жокмун. Анткени бизде өзү жылына 3-4 миллиондун тегерегинде, Көчмөндөр оюндары болгондо беш миллионго чейин жетчү. Бул эмне, туристтерди кайра азайтканы жатышабы? Бул партиянын жөлөкпул жөнүндө айтканы, мигранттарды инвестор деп айтканы боюнча да суроолор көп. Сыртта бир миллиондой мигрант жүрсө, ошонун 1% гана инвестор дегенге жооп бербесе, калгандары жанын, үй-бүлөсүң араң багып жүрөт. Баары айлыкка иштейт. Ошондуктан бул ураанды талдоого алыштын деле кереги жок, куру ураандар. Менимче булар парламентте олтуруп түшүндү, «бизге эл ишенбейт, программаларды, ураандарды деле карабайт» дешти, анан апыртып айтышты. Ал эми добушту башка жол менен алууну көздөп жатышат», - деди ал. Айтылгандарды ким аткарат? «Биримдик» партиясы болсо элдик «Күч бирдикте» сөзүн өзүнө ыңгайлаштырып, «Күч биримдикте» деп пайдаланды. Партия «Билим берүүнүн сапатын жогорулатуу», «Социалдык мамлекет куруу», «Айлык акыны, пенсияны, жөлөкпулду жогорулатуу», «Мугалимдердин жана дарыгерлердин кадырлуу ордун калыбына келтирүү» деген чакырыктарды да таштады. Бирок ошентсе да биринчи кезекте «Евразиялык тандоо», «Евразиялык интеграция», «Евразиялык социализм» деген сөздөргө басым жасады. Ал тургай башкы урааны катары «Кыргызстан – Евразиянын жүрөгү» деп алып чыкты. Ушундан улам да партияны айрымдар Евразия Экономикалык Биримдигине (ЕАЭБ), тагыраагы анын башында турган Орусияга жагалдануу аракети катары кабылдагандар болду. Журналист Мирбек Айтикеев буга мындай баа берди: «Кыргызстанда парламенттин 4-5-6-чакырылыштагы депутаттары партиялык система менен куралды. Бирок ушул аралыкта партиялардын бири да элдин купулуна толуп, иштеп берген жок. Өзгөчө алтынчы чакырылыштагы депутаттарга нааразылык көп болду. Буга биринчи кезекте элге берген убадаларын аткарбаганы себеп болду. Эми кайра эле парламентке аттанып, ар кандай ураандарды айтып, убадаларды берип жатышат. Жаңы партия дегендердин арасында деле ошол эле депутаттар баратат да. Ошол эле «Биримдик» партиясы «Кыргызстан – Евразиянын жүрөгү» деп чыгыптыр. Ооба, географиялык жактан алганда Кыргызстан Евразиянын ортосунда жайгашышы мүмкүн, бирок биз ЕАЭБдин алкагында эмнеге жетише алдык? Беш-он жылдан кийин кандай болобуз деген программабыз барбы? Бул ураанды өздөрүн эл аралык масштабдагы партия катары көрсөтүш үчүн айтып жатышат. Бирок бул жыйынтык чыга турган ураан эмес, бул партия өлкөнү ЕАЭБдин алкагында чыныгы өз алдынча кылууга жеткире албайт». «Республика» партиясы «Президент институту жок болот!», «Болгону 75 депутат болот!», «16 эмес, 7 гана министр!», «УКМКны жоёбуз!» «Насыялар 5-6% чейин болот» деген девиз менен чыкты. Насыя демекчи, бул партия мурда да ушундай эле убадаларды айтып келген, бирок банктарга кайрылган ишкерлерде бул жагынан кубануу байкалбайт. «Айтылгандарды аткарчу болочок өкмөт жок» Биригүүлөрдөн кийин «Жаңы дем!» толкуну менен чыккан «Ата Мекен» партиясы башкы ураанын «Бийиктиктерди багынтабыз!» деп атады. Бул партия саясий системаны өзгөртөрүнө, коррупция менен катуу күрөшөрүнө, чек ара маселесин чечерине, экономикада, билим берүүдө жана саламаттык сактоодо жаңылыктарды киргизерине ишендиргиси келет. «Реформа» партиясы болсо «Реформа керек», «Кыргызстан – жеңүүчүлөрдүн, билимдүүлөрдүн мекени», «Коррупцияны кескин жоюу жана люстрация», «Мамлекеттик органдарды кыскартуу», «Ар бир аймакка өзүнчө бюджет» деген демилге койду. Бул партия да президенттик кызматты жоюуга, соттук-укуктук реформа жүргүзүүгө жана парламенттин түзүмүн өзгөртүүгө убада берүүдө. «Келечекти өзгөртөбүз!», «Келечекти бирге куралы», «Биз биргебиз!» деген ураандарды карманган «Замандаш» партиясы мигранттарга байланыштуу жумуштарды көп айтып жатат. Партия Орусияны башкы стратегиялык өнөктөш катары да сунуш кылууда. Негизинен чек араны бекемдөө, саламаттык сактоону чыңдоо, экономиканы жакшыртуу, турак жай менен камсыз кылуу, мыйзам үстөмдүгү, сөз эркиндиги сыяктуу идеяларды да бардык эле партиялар кошушкан. Бирок адистер партиялар куру убада айтканы менен аны ким жана кантип аткарат деген суроого жооп бербей жатышканын белгилешет. «Кыргызстан – Түркия» достук жана маданият коомунун жетекчиси Айбек Сарыгул мындай дейт: «Эч бир партияда Жогорку Кеңешке кирүүдөн башка, депутаттык креслодон башка дымактуу пландар жок өңдөнөт. Эч бири «өкмөттү биз түзөбүз, премьер-министрибиз бул болот, вицебиз бул болот» дей албай жатат. Премьер менен вице-премьердин депутаттыгы сакталат дегенден кийин эл өкүлү болуп келгендердин ичинен чыга турган болсо келечек өкмөт легитимдүүрөөк болуп, дагы жакшы иш алып бараары айдан ачык. Бирок партиялардан үн жок. Парламентке бара тургандар өкмөттү парламент түзө турганын билишеби же президенттин оозун карап отурганы барышабы? Өнүккөн өлкөлөрдө партиялар «шайлоодо утуп чыксак, бул өкмөт болот» деп айтып, анан кийин ошого жоопкерчилик артат. Ал эми биздин эл өкүлүнө талапкерлер да «парламентке бара көрөбүз» дейби, билбейм, эч бири «шайлана турган болсом ушул комитетте иш алып барам» дебейт. Баары эле өткөн тарых таржымалдарын айтып, эмнеге, кайда, кантип иш кылганы баратканын айтышпайт. Айтылган сөздөр, чакырылган ураандар «тоголок» бойдон. Майдалап айткысы жок өңдөнөт, же эл түшүнбөйт дешеби, же башка конкуренттери уурдап алышат дешеби, түшүнүксүз. «Кыйратабыз, жыргатабыз» дей бербей, кантип кыйратып, жыргатаарын майда чайнап айтып беришсе да жакшы болбойт беле. Реалдуу нерселер айтылбады». «Чоң Казат» партиясы «Коррупцияга каршы согуш жарыялайбыз!» десе, «Социал-демократтар» мурдагы мамлекет башчы Алмазбек Атамбаевдин 2009-жылкы президенттик шайлоого катышкан учурундагы «Бириксек колдон келет!» деген ураанын кайра көтөрдү. «Ордо», «Мекен Ынтымагы», «Ыйман Нуру», «Ооганстан согушунун ардагерлери жана ушул сыяктуу кагышууларга катышкандардын саясий партиясы» жана «Мекенчил» партияларынын ураандары азырынча эл оозуна көп алына элек. Саясий пиар боюнча адис Азим Азимовдун оюн угалы. «Адатта саясий партиялар ураандарын бир канча этап менен чыгарат, - деди ал. - Башында айрым сөздөрүн коёт, үгүттүн экинчи толкунунда дагы бирдемелерди айтат, үчүнчү толкунунда дагы жаңы сөздөрдү айтышат. Азыр үгүт жаңы эле башталды, ошого айрым ураандар партиялардын маанайын билдирген экспозициялык гана мүнөзгө ээ. Ошондуктан программалардын көбү эми жарыяланат. Башка жагдай - айрым партиялар беш-он жыл мурдагы ураандарын, программаларын кайрадан айтып жатышат. Аны ар бир партия штабдарда талкуулады да, балким алар «муну аткардык, муну аткара албай калдык, дагы убада кылсак болот» деп, кайра эле ошол идеяларды көтөрүп чыгышкандыр. «Эми шайлап берсеңер, сөзсүз түрдө соңуна чыгарабыз» дегендей болуп жатат. Бул убадаларын ушунча жыл ичинде аткарбаса, аларга дагы ишенсе болобу-болбойбу? Алар аткарбаса деле эле аларды шайлай береби, же шайлабай коёбу? Бул стратегияны биз шайлоонун жыйынтыгы менен биле алабыз». Борбордук шайлоо комиссиясы 15 саясий партияга шайлоого катышууга укук берди. Партиялардын талапкерлеринин тизмеси мамлекеттик «Эркин Тоо» гезитинин атайын санына жарыялады. Жогорку Кеңештин 120 депутаттан турган VII чакырылышына шайлоо 4-октябрга дайындалган. Шайлоо алдындагы үгүт өнөктүгү 4-сентябрдан тартып жүрүп жатат.

Подробнее
10 сентября 2020 г. 0:51

Бийликтин билеги шайлоодо көрүнүүдө

«Мамлекеттик органдар шайлоодо бийликчил партиялардын пайдасына административдик ресурс колдонууда, добуш сатып алуу боюнча мыйзамсыз аракеттерди тизгиндеген жан жок» деген коомчулукта нааразылык көбөйүүдө. Өкмөт шайлоонун мыйзамдуулугуна жетиштүү көзөмөл кылып жатабы? Эреже бузган аткаминерлер же шайлоочулар жоопкерчиликке тартылдыбы? «Арай көз чарай» талкуусуна юридика илимдеринин доктору, профессор Чолпонкул Арабаев жана Жалал-Абад мамлекеттик университетинин окутуучусу Абдисатар Досбаев катышты. «Азаттык»: - Абдисатар мырза, өлкөнүн жогорку жетекчилери шайлоонун калыс өтүшүн талап кылууда. Ошол эле учурда «аймактарда жергиликтүү бийлик өкүлдөрү административдик ресурс колдонуп, бийликчил партиялардын пайдасына иштеп жатышат» деген пикирлер көп. Ушундай көрүнүштөр барбы, болсо алар кандай формада болуп жатат? Абдисатар Досбаев: - Бизде шайлоо учурунда бийлик ресурстарын колдонуу адатка эле айланып калгандай. Бийликке келем деген партиялар көп болгону менен аларга нааразы шайлоочулар да ошончо көп. Партиялар элге барганда анча-мынча жылуу кеп укпаса, аларды жактырып жаткан электорат өтө аз. Алардын нааразылыгы - баягы эле эски адамдар, анча-мынча жаңырган жүздөрдү карасак көпчүлүгү баягы эле белгилүү адамдардын небере-чөбөрөсү экендиги илинип атат. Ошондой шартта бийлик өз ресурстарын иштетип жатканы да чындык. Мисалы, менин бир таанышымды мамлекеттик мекеменин жетекчиси чакырып, «5-октябрга чейин «баланча» партиянын штабына барып иштеп бериңиз, ал учурдагы айлык акыңыз сакталат» деп административдик ресурсун колдонгонуна күбө болдум. Ушундай шарт менен бийликчил партиялардын штабдарында иштеп жаткан мамлекеттик кызматкерлер жетиштүү. «Азаттык»: - Чолпонкул агай, «шайлоого кийлигишип жаткан аткаминерлердин жоопкерчилиги мыйзам боюнча күчөтүлгөн» деп айтылганына карабай эмне үчүн мындай көрүнүштөр уланып жатат, же жаза жеңилби? Чолпонкул Арабаев: - Кыргыз тарыхында биздин эл адат-салттык жана шарият укуктары менен жашап келген. Тилекке каршы, кыргыз мамлекети XXI кылымда жашап, кагаз жүзүндө мыйзамдуу системаларды, мамлекеттик башкаруу формаларын түзгөнү менен, иш жүзүндө «адаттар» менен жашап, алар турмушубузда басымдуулук кылып жатканы өкүндүрөт. Кыргыздар «үйрөнгөн адат калабы, уйга жүгөн салабы» деп бекеринен айтпаган чыгар. Бизде мыйзамдык чаралар анча-мынча күчөтүлгөнү чын. 2020-жылдын 1-январынан баштап Жазык кодексине, Жазык-процессуладык кодекске шайлоого байланыштуу беш жаңы берене киргизилген. Ал мыйзамдардын талаптарын жөнөкөй шайлоочулар эмес, мамлекеттик кызматкерлер да билбеши мүмкүн. Ал эми мыйзам эрежелерин окуган саясий партиялардын жетекчилери билип туруп билмексенге салып, маани бербей жатканы өкүндүрөт. Шайлоодогу үгүт иштеринин башталганына аз убакыт болгонуна карабай эл арасында мыйзамсыздыкка нааразы болгондор көбөйүүдө. Жогоруда айтылган мыйзамдардагы талаптарды элге жеткирүү, түшүндүрүү боюнча өкмөт жетиштүү иш алып барган жок. Бул багытта укук коргоо органдары да иш алып барышы керек эле. Шайлоочулардын добуштарды сатып алууга, сатууга болгон аракеттеринин баары – кылмыш. Кылмыш философиясында «уурдап алууга мүмкүнчүлүк түзүлгөн жерде уурулук пайда болот» деген аныктама бар. Биздеги жаңы күчүнө кирген мыйзамдардагы талаптар шайлоого катышып жаткан партиялар үчүн эч нерсеге арзыбайт. Айыпты төлөп коюп, мыйзамсыз ишин уланта бериши мүмкүн. Ашып кетсе 14 миң сом айып байлар үчүн акча эмес. Юридика илиминде мыйзамды бузбаш үчүн жазалар да натыйжа бербегени аныкталган. Иштин эң натыйжалуу жолу – кабыл алынган мыйзамдарды коомчулукка кеңири жеткирүү, түшүндүрүү иштерин колго алууда болчу. Ошондо мыйзамсыздык аз болмок. «Азаттык»: - Абдисатар мырза, шайлоочулардын добуштарын сатып алуу максатында №2 форманы толтуруу жана башка аракеттер жөнүндө маалыматтар айтылат. Ал ким аркылуу, кандай ишке ашууда? Абдисатар Досбаев: - Экинчи форманы толтуруу биз тарапта деле жүрүп жатат. «Баланча жерге барып добуш бересиң» деп алдап кол койдуруп, акчасын берип жаткандар болуп жатат. Айылдан шаарга, шаардан айылга каттатып жаткан партиялар бар экендиги айтылууда. Эл арасында добуштар үчүн бир миңден үч миң сомго чейин берип жатканы жөнүндө угуп жатам. Айрым партиялар ар кандай курулуштарды каржылып, жолдорду оңдой баштаганын билип жатабыз. «Азаттык»: - Чолпонкул агай, шайлоочунун добушун сатып алууга аракет кылгандар менен добушун сатып жаткан адамдын жоопкерчилиги мыйзамда кандай каралган? Чолпонкул Арабаев: - Мыйзамда добуш сатууга барган менен добушун сатып жаткандын – экөөнүн тең аракети тең кылмыш болуп саналат. Жогорку Кеңеш – Кыргызстандагы бийликтин эң жогорку жери. Ал жерде коомдун алдыңкы өкүлдөрү, үлгү боло ала турган, коомду ээрчите ала турган адамдар отуруш керек. Ошондой жогорку деңгээлдеги адамдар келсе мыкты, прогрессивдүү мыйзамдар жазыларын ар бир шайлоочу терең сезиши керек. Учурда партиялар жарыялап жаткан ураандарды, убадаларды аткарыш үчүн татыктуу парламентти шайлай билишибиз керек. Укуктук философияда «чабалдар гана кылмыш кылышат» деп айтылат. Демек, добуштарды сатып алам дегендерди Кыргызстандагы чабал адамдар деп билишибиз керек...

Подробнее

Язык

Партии

Дата

Источники