О проекте Статистика Проверка

Статьи

7418

Все статьи

4136

Позитивные статьи

389

Негативные статьи

2893

Нейтральные статьи
30 сентября 2020 г. 0:04

Как политические партии (не) соблюдают санитарные нормы во время агитаций. Видео

Несмотря на эпидемию коронавируса, в Кыргызстане проводятся парламентские выборы. Голосование состоится уже совсем скоро, 4 октября. Между тем в стране ухудшается эпидемическая ситуация. Премьер-министр Кубатбек Боронов на экстренном совещании отметил, что такое происходит в том числе и потому, что на встречах политических партий с избирателями не соблюдаются масочный режим и социальная дистанция. Президент Сооронбай Жээнбеков также отметил в своем традиционном интервью: "В преддверии выборов и партии, и правительство, конечно, заняты этим политическим процессом. Однако нельзя забывать о санитарно-эпидемиологических нормах (...) Партии, к сожалению, проводят агитацию с привлечением большого количества людей. Республиканский штаб правительства, Центральная избирательная комиссия не должны закрывать глаза на такие случаи. Считаю необходимым вовремя обращать внимание на такие явления и предупреждать их. Kaktus.media решил помочь ЦИК и cобрал в короткое видео фотоотчеты самих же партий и кандидатов во время агитационного периода, где видно их отношение к санитарным нормам.

Подробнее
30 сентября 2020 г. 0:08

Отстраненный от предвыборной гонки Ильхом Маннанов подаст в суд на ЦИК

Депутат Жогорку Кенеша Ильхом Маннанов не согласен с решением ЦИК об исключении его из списка кандидатов в депутаты от партии «Мекеним Кыргызстан». Как сообщил его представитель, 29 сентября Маннанов намерен провести пресс-конференцию и обратиться в суд. 24 сентября ЦИК рассмотрела вопрос о массовой драке в Араванском районе между сторонниками партий «Биримдик» и «Мекеним Кыргызстан» и решила отменить регистрацию кандидатов Шукурулло Файзуллаева и Ильхома Маннанова от этих двух партий. Вечером 20 сентября в Араванском районе Ошской области на агитационном мероприятии партии «Мекеним Кыргызстан» произошла массовая драка, вследствие чего 12 человек получили травмы различной степени тяжести. В Ошской областной милиции сообщили, что потасовка началась из-за того, что кандидат от партии «Мекеним Кыргызстан» плохо высказался о местном кандидате от другой партии. Практически сразу после инцидента партия «Мекеним Кыргызстан» распространила заявление, назвав случившееся «провокацией». В «Биримдик» заявили, что «виновные в провокации должны быть наказаны по всей строгости закона». Выборы 120 депутатов Жогорку Кенеша VII созыва состоятся 4 октября. В них участвуют 16 партий. Предвыборная агитация стартовала 4 сентября.

Подробнее
30 сентября 2020 г. 0:11

Пытающая счастье на каждых выборах «Бутун Кыргызстан»

Из-за скандалов со списком кандидатов партия «Бутун Кыргызстан» была зарегистрирована Центральной комиссией по выборам и проведению референдумов для участия в парламентских выборах одной из последних. Политическую организацию, которая на протяжении последних десяти лет принимала участие во всех четырех крупных парламентских и президентских выборах, но так и не смогла добиться успеха, возглавляет Адахан Мадумаров. На этот раз для участия в предвыборной гонке под флагом «Бутун Кыргызстан» выдвинулись 120 кандидатов, более 70 из которых согласно поданному в ЦИК списку являются… безработными. Есть среди ее претендентов на депутатский мандат и люди, в отношении которых возбуждены уголовные дела, а также сын бывшего чиновника Мурата Малабаева по прозвищу Кошелек и другие. Конфликт бывших и новых сопартийцев Участие «Бутун Кыргызстан» в нынешних парламентских выборах началось со скандала, да не одного. Первый разгорелся из-за жалобы экс-депутата и бывшего омбудсмена КР Турсунбая Бакир уулу, который выразил недовольство тем, что его исключили из предвыборного списка партии. А второй начался из-за заявления руководителя аппарата политической организации. В своем заявлении Турсунбай Бакир уулу пояснил, что на съезде партии «Бутун Кыргызстан» был утвержден список кандидатов, в котором он фигурировал в первой двадцатке претендентов. Но через несколько дней его передвинули ниже, а потом и вовсе исключили из списка. Он объяснил это тем, что более состоятельные кандидаты были перенесены в начало перечня, и назвал подобные манипуляции нарушением закона, попросив ЦИК отстранить партию от выборов. Но его жалоба была отклонена. И все же спустя несколько дней, на заседании 3 сентября, Центризбирком отказал-таки «Бутун Кыргызстан» в регистрации, а причиной были названы именно «допущенные в ходе формирования списка кандидатов нарушения». Партия назвала это решение «политическим» и подала на ЦИК в суд, выиграв 9 сентября процесс в Бишкекском административном суде. После съезда партии 19 августа Адахан Мадумаров заявил, что «Бутун Кыргызстан» будет участвовать в выборах как настоящая оппозиционная сила, а в ее состав входят опытные политики. Среди них значился и бывший премьер-министр КР Темир Сариев, который сначала хотел баллотироваться в парламент в составе партии «Ата Мекен», но потом передумал. Спустя какое-то время он покинул ряды и «Бутун Кыргызстана», не пояснив причин своего решения. Вслед за ним из предвыборного списка партии вышли и депутат Мурадыл Мадеминов, и бывший депутат Абдыманап Кутушев. Аналогичное решение позже принял и руководитель молодежного крыла партии Мырзахит Мырзаев. Подобные объединения и размолвки в преддверии выборов считаются закономерными. Но выход из партии Динмухаммеда Ыбрайымова, который уже десять лет состоит в «Бутун Кыргызстан», а последние три года возглавляет аппарат политической организации, вызвало бурные дискуссии. «Мадумаров уже не руководит партией» В интервью местным средствам массовой информации Динмухаммед Ыбрайымов рассказал о спорах вокруг формирования списка кандидатов, а также о противостоянии между прежними членами партии и новоприбывшими политиками, раскрыв некоторые подробности конфликтов внутри «Бутун Кыргызстана»: ‒ Мы не сошлись во мнениях с Адаханом Кимсанбаевичем при формировании списка кандидатов. Пришли другие люди и начали включать в партию нечистоплотных лиц. Таким образом, направление партии, которое мы изначально поддерживали как «честность и прозрачность», изменилось. Вот так мы разошлись во мнениях, и мне пришлось выйти из партии. Наш лидер всегда говорил, что «наш список формирует народ». Но к сожалению, присоединившиеся к партии два генерала (Омурбек Суваналиев и Курсан Асанов – прим. ред.) стали приводить своих людей. На первых местах в списке находятся люди, которые не имеют никакого отношения к партии. Я уважаю Адахана Мадумарова. Почти как сын, я всегда был вместе с ним. Мы заявляли, что являемся «народной партией». К сожалению, туда вошли нечистоплотные люди, и партия перестала быть народной. Сейчас он (Адахан Мадумаров – прим. ред.) даже не управляет своей партией. Влияние пришедших извне людей очень сильное. Из-за судебных разбирательств «Бутун Кыргызстан» начала свою предвыборную агитацию практически на пять дней позже других 15 партий, участвующих в парламентских выборах. Члена ЦИК Атыр Абдрахматову, которая высказалась против решения об отстранении партии от выборов, и судью Бишкекского административного суда Анар Эгембердиеву, которая приняла решение в пользу «Бутун Кыргызстан», сторонники партии приравняли к Кызсайкал – героине эпоса «Манас». Адахан Мадумаров назвал все эти события вокруг партии специально организованными в преддверии выборов и на заседании ЦИК по поводу списка кандидатов заявил следующее: ‒ После съезда несколько человек по различным причинам покинули список. Это не трагедия. Этот человек (Динмухаммед Ыбрайымов) все бросил и ушел. Список тоже составлял он. Если из-за технических ошибок Турсунбай Бакир уулу не попал в список, то в случае разрешения от ЦИК мы внесем его снова. Тут проблемы нет. Председатель ЦИК Нуржан Шайлдабекова в ответ напомнила, что после передачи им списка кандидатов менять его нельзя, а потому, сказала она, Турсунбай Бакир уулу не может быть включен в список. Участие Мадумарова в выборах на протяжении 10 лет Под руководством Адахана Мадумарова «Бутун Кыргызстан» за последние десять лет дважды участвовала в парламентских выборах. Но в обоих случаях она не смогла преодолеть пороговый барьер и осталась без мест в парламенте. Так, на выборах 2010 года партия набрала 139 тысяч голосов или почти 4,6% от общего числа избирателей. А в 2015 году она объединилась с партией «Эмгек» и участвовала в выборах под названием «Бутун Кыргызстан Эмгек». Тогда она смогла получить 6,15% голосов от числа принимавших участие в выборах граждан. При этом руководство политической организации продолжает настаивать, что результаты выборов в обоих случаях были сфальсифицированы, и не признает их. Помимо этого Адахан Мадумаров дважды баллотировался на пост президента КР, в 2011 году проиграл Алмазбеку Атамбаеву, а в 2017-м стал третьим после Сооронбая Жээнбекова и Омурбека Бабанова, получив 110 тысяч 284 голоса избирателей. В одном из выпусков программы «Азаттыка» «Эксперттер талдайт» Адахан Мадумаров назвал пиар-специалиста Азима Азимова «экспертом, который не имеет достаточного опыта в выборных кампаниях». В ответ тот сказал следующее: ‒ Я вообще-то уже 13 лет занимаюсь выборами. Конечно, Адахан Кимсанбаевич очень опытный политик, но у него маловато опыта побед. За последние 10 лет он не смог выиграть ни одни выборы. В стратегии политика, который проигрывает подряд три выборных цикла, есть ошибки. В таких важных политических событиях наши политики должны признавать это и делать выводы о том, как надо работать на выборах. Потому что, если каждый раз на выборах не хватает каких-то 10 тысяч голосов, значит, что-то делается не правильно. «Возвращение комиссара Каттани» В предвыборном списке «Бутун Кыргызстан» сразу после Адахана Мадумарова идет заместитель секретаря Совета безопасности, генерал-майор милиции Омурбек Суваналиев, который с 1990-х годов известен общественности под ником Комиссар Каттани. На должность в Совбезе он был назначен в феврале 2019 года. Несмотря на то, что он работал на многих постах, ни на одном из них не задерживался более одного-двух лет. С 1995 по 1997 годы Омурбек Суваналиев был депутатом Жогорку Кенеша. Затем до 1998 года возглавлял управление Министерства национальной безопасности по Ошской области. С 1999 по 2002 годы возглавлял фонд партии «Ар-Намыс», а в 2003 году стал заведующим отделом аппарата омбудсмена по правам политиков и осужденных. В 2003 году он вернулся на работу в правоохранительные органы и возглавил управление внутренних дел Нарынской области, где проработал два года. С 2005 по 2007 годы занимал должности руководителя такого же управления, но уже города Бишкека, а также заместителя министра внутренних дел и даже был исполняющим обязанности главы МВД. С 2007 по 2008 год являлся заведующим отдела по обороне и безопасности аппарата президента КР. Во время июньских событий 2010 года Омурбек Суваналиев какое-то время руководил правоохранительными органами города Оша. Тогда же случился его конфликт с Алмазбеком Атамбаевым – на тот момент одним из членов Временного правительства. И Комиссар Каттани ушел в оппозицию. А в 2011 году он выдвинул свою кандидатуру на пост президента страны. Известно, что с лидером «Бутун Кыргызстан» Адаханом Мадумаровым отношения у него были хорошими и ранее. В 2017 году перед президентскими выборами они даже пытались создать единый политический альянс. После назначения в Совбез об Омурбеке Суваналиеве практически забыли, и в СМИ он почти не мелькал. Но после того, как стало известно, что он будет участвовать в парламентских выборах с «Бутун Кыргызстан», генерал стал высказывать критику в адрес властей. В частности, он заявил, что президент Сооронбай Жээнбеков стал заложником своего окружения, а организованные преступные группировки пробиваются в Жогорку Кенеш: ‒ Я ведь до этого говорил, что мы проиграли мафии. Их влияние сильно при принятии решений. Скажем, тот же Райымбек Матраимов. Изучить биографии руководителей наших силовых структур – все они когда-то работали с ним в Ошской области. Все они дружат с ним, находятся в хороших отношениях. Все работали там до того, как Сооронбай Жээнбеков стал губернатором Ошской области. Почему президент постоянно говорит, мол, дайте факты? Потому что все они дают главе государства искаженные факты. Состояние Асанова В рядах политической партии «Бутун Кыргызстан» состоит еще один генерал – Курсан Асанов. Он проходит обвиняемым в деле о кой-ташских событиях прошлого года. Асанов поступил на службу в органы милиции в 1990-е годы. Его карьера началась с 6 роты специального назначения Министерства внутренних дел. В 1994 году дослужился до командира роты и руководил ею 3 года. После перевелся в оперативно-следственный отдел. В 1997-2005 годы занимал должности начальника оперативного отдела Ошской и Джалал-Абадской областей, заместителя начальника уголовного розыска. Курсан Асанов в период с 2005 по 2008 годы был начальником ОВД Кара-Сууйского района, самого крупного в Ошской области. В 2008 году непродолжительное время руководил 9 отделом УВД Ошской области. До событий 2010 года работал начальником ОВД Узгенского района, заместителем начальника УВД города Ош. После апрельских событий 2010 года Курсан Асанов возглавлял УВД города Ош. Во время июньских событий был комендантом Оша. В 2010 году принял участие в парламентских выборах и получил мандат в составе партии СДПК. Но он не долго сидел в кресле депутата. В марте 2011 года Алмазбек Атамбаев, который на тот момент был премьер-министром, назначил его заместителем министра внутренних дел по южному региону. Курсана Асанова сняли с должности после кой-ташских событий 7-8 августа прошлого года за «предательство интересов кыргызской милиции и утрату доверия». Он 8 лет проработал заместителем министра внутренних дел. Генеральная прокуратура возбудила против него три уголовных дела, которые сейчас рассматриваются Первомайским районным судом города Бишкек. До сих пор остается загадкой содержимое и дальнейшая судьба розового пакета, который он «вынес из дома Алмазбека Атамбаева и передал его сторонникам бывшего президента». Генеральная прокуратура сообщала, что в пакете были вещественные доказательства и важные документы, имевшие ценность и важное значение для органов следствия. По данному делу в розыск объявлен сын Асанова – Мухамедали Асанов. Недавно в социальных сетях появилось видео «Богатство Курсана Асанова». В нем говорится об особняках Асанова, расположенных в Бишкеке и Оше, а также о его бизнесе. Его общее состояние оценили в 5,5 млн долларов и задались вопросом: «Как он смог на зарплату приобрести такое имущество?». На видео рассказывают, что имущество оформлено на его близких: - У него, оказывается, есть пентхаус по адресу: город Бишкек улица Байтик баатыра, дом 17/2,общей площадью 250 м2. Рыночная стоимость составляет 300 тысяч долларов. Имеет элитный дом общей площадью 347 м2 в жилом комплексе «Резиденция» в городе Ош. Рыночная стоимость дома составляет 200 тысяч долларов. В Бишкеке, в районе Орто-Сая, достраивается дом общей площадью 320 м2, рыночная стоимость которого, говорят, 400 тысяч долларов. Он контролирует сеть элитных зданий BELLAGIO. Общая стоимость этого бизнеса равняется двум миллионам долларов. Также ему принадлежит чайхана «Чай-Хан», расположенная по улице Баялинова, 142 в городе Бишкек. Общая стоимость этого бизнеса – 600 тысяч долларов США. Курсан Асанов во время агитационных встреч ответил по поводу видео в Интернете: - Друзья мне пишут: «У тебя, оказывается, есть особняки, магазины, чайхана в Оше и Бишкеке». Они забыли указать две вещи: «Белый дом» и Дом правительства тоже я сдаю в аренду. Дому правительства остался месяц, а «Белому дому» - 2-3 года. Скоро я заберу назад. Если нынешние власти найдут что-нибудь, то пускай все передадут сиротам. В течение года проверяют моих одноклассников, родственников, односельчан - ничего не нашли. Потому что ничего нет. Обратим внимание еще на одного кандидата – журналиста Турсунбека Бейшенбекова, посаженного сына Курсана Асанова, который тоже баллотируется в Жогорку Кенеш в составе «Бутун Кыргызстана». Он обвиняется в том, что вместе с Курсаном Асановым распространял ложную информацию о бывшем вице-премьер-министре Женише Разакове. Дело находится на рассмотрении суда. Безработные и депутаты Партия «Бутун Кыргызстан» передала в ЦИК список со 120 кандидатами в депутаты. В список во главе с самим Адаханом Мадумаровым вошли более 70 безработных. Бывший депутат от фракции «Онугуу-Прогресс» VI созыва Жогорку Кенеша Исхак Масалиев занимает третью позицию в списке «Бутун Кыргызстана». Он не стал дожидаться окончания срока нынешнего созыва и сдал свои депутатские полномочия. Свой демарш он объяснил тем, что его инициативы не нашли поддержки в Жогорку Кенеше, что он не видит смысла в своем дальнейшем пребывании в парламенте. Депутат ЖК Саматбек Ибраев тоже влился в ряды «Бутун Кыргызстана». До этого он руководил аппаратом парламента. Его сын был задержан в Болгарии. По предварительной информации, сын Ибраева подозревается в крупном мошенничестве. Зиядин Жамалдинов – депутат IV созыва ЖК от партии «Ак Жол» бывшего президента Курманбека Бакиева – идет на очередные выборы в составе «Бутун Кыргызстана». Жамалдинов тоже один из тех народных избранников VI созыва парламента, который сдал депутатский мандат перед самым занавесом. В кругу партии можно увидеть и бывшего члена Центризбиркома, общественного деятеля Ишенбая Кадырбекова, который планирует стать депутатом очередного созыва. Пятнадцатую строчку партийного списка занимает журналист Айданбек Акматов, в последнее время остро критикующий действия властей. Акматов после своих публикаций в «Фейсбуке» вызывался на допрос в МВД. На 8-й позиции расположилась Орозайым Нарматова. Говорилось, что прежде она была в составе партии «Мекенчил», а во время выборов перешла в «Бутун Кыргызстан». В теледебатах, которые были в эфире КТРК, она сообщила, что в партию вошла от имени кыргызских мигрантов, находящихся в России. Занимающий 27-е место в списке Малик Осмонов был депутатом Жогорку Кенеша V созыва. Сообщается, что до прихода в парламент он работал в таможенной сфере, занимался бизнесом. А вот бывший депутат Жогорку Кенеша, предприниматель, советник президента авиакомпании «Аман Эйр» Бегалы Наргозуев находится на 51 строчке партийного списка. Про него говорят, что он является владелецем сайта Kyrgyztoday.kg. Скандально известные и творческие люди В списке кандидатов на 10-м месте расположился Медербек Малабаев – сын Муратбека Малабаева, широко известного по прозвищу Кошелек Акаева, который руководил Государственной таможенной службой во времена первого президента Аскара Акаева. Он принимал участие в парламентских выборах 2015 года от партии «Бир Бол». Олег Домшенко, который в 2010 году избирался депутатом ЖК в составе СДПК, на эти выборы идет с «Бутун Кыргызстаном». Занимающий 13-е место в списке Домшенко несколько лет работал в сфере строительства. В 2013 году в бытность его депутатом ЖК, распространилась скандальная информация о его брате, который замешан в махинациях с продажей земель. Сам он стал известным после того, как на главных страницах СМИ была опубликована информация о имеющейся в 107 тысяч сомов его задолженности за электроэнергию. Бывший руководитель Государственной регистрационной службы (ГРС) Эрлан Сапарбаев занимает 17-ю строчку в списке кандидатов. В 2012 году он был предложен фракцией «Ар-Намыс» на должность руководителя ГРС. Руководил ГРС в период, когда был экстренно подготовлен паспорт для криминального авторитета Азиза Батукаева, впоследствии покинувшего Кыргызстан. По словам Эрлана Сапарбаева, во время выдачи Батукаеву паспорта законы не были нарушены. Остановимся и на деятелях культуры, находящихся в списке партии. Например, Темирлан Сманбеков, директор Кыргызского государственного театра юного зрителя имени Бакен Кыдыкеевой, занимает 5-ю строчку в списке. Заслуженный артист Кыргызской Республики Темирлан Сманбеков известен как артист театра и кино, ведущий и педагог. Юморист, основатель юмористической группы «Бешилик» Рахманжан Разыков тоже влился в ряды партии «Бутун Кыргызстан». Композитор, исполнитель Абыдин Темиров занимает 29-е место в партийном списке. «Азаттык» анализирует списки кандидатов и других партий, участвующих в парламентских выборах. Редакция готова предоставить информационную площадку для лиц, чьи фамилии указаны в статье. NO Перевод с кыргызского. Оригинал статьи здесь.

Подробнее
30 сентября 2020 г. 0:11

Лидерлер катышкан телетаймаш: урунттуу учурлар

Коомдук телерадио корпорациясында (КТРК) саясий партияларын баштап бараткандар катышкан негизги дебаттар башталды. Байкоочулар 28-сентябрда «Ата Мекен», «Мекеним Кыргызстан», «Ордо», «Реформа» жана «Социал-демократтар» партияларынын ортосундагы телетаймаш кызуу өткөнүн белгилеп жатышат.

Подробнее
30 сентября 2020 г. 0:11

АКШда президенттикке талапкерлердин телетаймашы башталат

29-сентябрда АКШнын президенттигине талапкерлер Дональд Трамп менен Жо Байдендин алгачкы телетаймашы болот. Президенттик шайлоого беш жума калганда уюштурулган телетаймаш Огайо штатындагы Кливленд шаарында өтөт. Демократиялык партиядан талапкер Жо Байден Трампка каршы ушул аптада «New York Times» гезити жазып чыккан иликтөөнү колдонот деп күтүлүүдө. Басылма жарыялаган иликтөөгө ылайык Трамп 2016-жылы, жаңыдан президент болгондо 750 доллар өлчөмүндө гана федералдык киреше салыгын төлөгөн. Кийинки жылы деле ушунча суммадагы акча төккөн. Басылманын колуна Трамптын соңку 20 жылдагы салык декларацияларындагы маалымат тийген жана анда Трамп 2001-2015-жылдары такыр федералдык киреше салыгын төлөбөгөнү жазылган. Трамп 27-сентябрдагы басма сөз жыйынында бул маалыматты «фейк, жалган» деп атап, салык декларациясы тууралуу кандайдыр бир маалымат берүүдөн да баш тарткан болчу. Байдендин командасы бул маалыматты шайлоо тасмаларында колдонууда. Бул жолку дебатты 100 миллион көрөрман көрөрү күтүлүүдө. АКШда президенттик шайлоо 3-ноябрга белгиленген.

Подробнее
30 сентября 2020 г. 0:11

«Биримдик» партиясынын талапкери акча сунуш кылбаганын билдирүүдө

«Биримдик» саясий партиясынын талапкери Улан Бакасов «суу чыгарып алууга жардам беребиз деп, 300 миң сомго добуш сатып алууга аракет кылды» деген маанидеги видео боюнча жооп берди. Ал муну жалган жалаа, каралоо деп баалады. Талапкер билдирүүсүн бүгүн, 29-сентябрда жарыялап, бул боюнча тийиштүү органдарга кайрыларын маалымдаган. Ушул эле күнү, Нарын районунун «Эмгек талаа» айылдык кеңешинин төрагасы Денисак Болот уулу өзүнүн «Фейсбуктагы» баракчасына «Биримдик» партиясынын талапкери Улан Бакасовдун балдары келип, айылга суу чыгарып берүү үчүн 700 миң сом сунушташканына күбө болгонун билдирген: «Алар азыр 300 миң сом калтырып кетишерин, эгер шайлоо күнү 300 добуш чыгарып бере алсак, калганын беришерин, чыгарып бере албасак, эки миң сомдон чогултуп беришибиз керек болорун айтышты. Биз буга күбө болдук», деп айткан. Добуш сатып алуу аракети боюнча айылдык кеңеш депутатынын видеокайрылуусуна Нарын облустук ички иштер башкармалыгы көңүл буруп, кайрылуу жасаган жарандын тек-жайын тактады. Бул тууралуу ОИИБдин басма сөз кызматы маалымдап, учурда ыкчам-тергөө тобу териштирүү иштерин жүргүзүп жатканын кабарлады. «Биримдик» партиясынын талапкери Улан Бакасов жергиликтүү тургундарга добушту бул партияга берүүнү макулдашканы тууралуу видеомаалымат буга чейин да Интернетте тарап, милиция ал ишти да териштире баштаган. Тасмада Нарындын Чет-Нура айыл өкмөтүнүн башчысы «Биримдик» партиясынын талапкери менен добушту ушул партияга берүү тууралуу макулдашканы боюнча сөз жүрөт. Бирок Улан Бакасов тасмадагы кепти четке кагып, айыл өкмөт башчысын сотко берген. Борбордук шайлоо комиссиясы (БШК) Чет-Нурадагы мыйзамсыз үгүт иши тууралуу маселени 28-сентябрдагы жыйынында карап, ишти кароону Башкы прокуратурага сунуш кылган. БШКнын мүчөсү Атыр Абдрахматова «Биримдиктин» талапкери Улан Бакасовго байланыштуу жаңы видеокайрылуу боюнча тартип коргоо органдарына тапшырма берилгенин, беш күндүн ичинде алар карап берген сунуштамасынын негизинде талапкердин иши Боршайкомдо караларын «Азаттыкка» билдирди. Жогорку Кеңештин жетинчи чакырылышына депутаттарды шайлоо 4-октябрда болот. Ага 16 саясий партия ат салышууда. (ZKo/MiK)

Подробнее
30 сентября 2020 г. 0:11

Президентти кыжалат кылган күчтөр кимдер?

Президент Сооронбай Жээнбеков Владимир Путин менен жолугушууда Кыргызстанда шайлоо алдында өлкөнүн туруктуулугуна коркунуч жараткан күчтөр жанданганын билдирип, «алар кыргыз-орус алакасына да шек келтирет» деди. Жээнбеков айткан күчтөр, Кремлдин колдоосу Сооронбай Жээнбеков 28-сентябрда Сочиде орус президенти Владимир Путин менен жолугуп, орус тарап Кыргызстанга саясий да, экономикалык да колдоо көрсөтүп келатканын белгиледи. Анын сөзү боюнча, өлкөдө коронавируска байланыштуу эпидемиологиялык кырдаал да Путиндин жардамы менен турукташты. Жээнбеков Орусия COVID-19га каршы вакцинаны биринчилерден болуп каттаганын, муну бүткүл адамзат күткөнүн кошумчалады. Андан ары Кыргызстандын ички саясатына тиешелүү маселени көтөрүп, парламенттик шайлоодогу кооптуу деп эсептеген жагдайларга токтолду. «Владимир Владимирович, Кыргызстандын эли сиз менен болгон жолугушуубуздан көп нерсени күтөт. Айрыкча парламенттик шайлоонун алдында өлкөбүздүн туруктуулугуна жана өнүгүшүнө каршы ар кандай күчтөр жанданды. Алар Кыргызстандын эгемендигине кол салууга аракет кылып, биздин союздаштык мамилелерибизге, стратегиялык өнөктөштүгүбүзгө шек келтиришет. Албетте, биз аларга жол бербейбиз, алар ийгиликке жете алышпайт. Анткени Орусиянын бизди колдоосу абдан маанилүү жана бул үчүн сизге ыраазымын», - деди Жээнбеков. Бул Кремлдин расмий сайтына чыккан кабар. Кыргызстандын президентинин сайты жолугушуунун жыйынтыгы боюнча башкачараак маалымат берди. Анда соода-экономикалык, маданий-гуманитардык чөйрөлөрдө кызматташуу, Евразия Экономикалык Биримдигинин (ЕАЭБ) алкагындагы маселелер талкууланганы жазылган. Сайт Орусия тарап Кыргызстанда шайлоодо жана андан кийин да абал туруктуу болушун каалай турганын кабарлап, Владимир Путиндин Жээнбековго карата айткан бул сөзүн келтирди: «Сиз билесиз, биз сиздин, Кыргызстандын жетекчилигинин өлкөдөгү ички саясий туруктуулукту бекемдөө боюнча күч-аракеттерин дайыма колдойбуз. Сиздин бул аракетиңиз уланат деп ишенебиз. Сизди мамлекет башчы катары, Кыргызстанды жана анын элин колдоп, өлкөнүн өнүгүшү үчүн алдыга койгон ири максаттарды ишке ашырууда колдойбуз». Кайрадан орус президентинин расмий сайтындагы маалыматка келсек. Анда Путин Орусия коңшу, дегеле башка өлкөлөрдүн ички ишине кийлигишпей турганын, бирок кырдаалды турукташтырыш үчүн бардык саясий күчтөрдүн тил табышуусун колдой турганын айткан. Сооронбай Жээнбековдун Кыргызстанда кайсы күчтөр абалдын туруктуулугун бузууга аракет кылып жатканы, кыргыз-орус мамилесине кимдер бут тоскону тууралуу сөздөрү ачык айтылган жок.​ Президент айткан күчтөр кимдер? Конституциялык укук боюнча эксперт Сания Токтогазиева президент «туруктуулукка коркунуч жараткан күчтөр» деп Батышты жана өкмөттүк эмес уюмдарды айтты деп эсептейт. Анын сөзүнө караганда, мындай пикир кыргыз бийлигинде калыптанып калган. Ал эми кыргыз саясатына Кремлдин таасири буга чейинкидей эле күчтүү. «Путиндин сөзү - стандарттуу эле сөздөр, - деди ал. - Ал бир жума мурда эле БУУнун Башкы ассамблеясында «Орусия ЕАЭБдин алкагында мамилени тереңдетет» деди. Муну биримдикке кирген мамлекеттер ички саясатында кандай мыйзам кабыл алышы керектиги тууралуу буйрук берүү деп түшүнсө болот». «Элдик фронт» коомдук кыймылынын жетекчиси Абдымалик Мырзаев аты-жөндөрү так айтылбаган, президент эскертип жаткан күчтөр тууралуу мындай деди: «Ал күч «Ак үйдүн» жетинчи кабатында отурат. Анын башчысы Сооронбай Жээнбеков өзү. Ал элге «таза, калыс шайлоо өткөрөм» деп убада берген. Бирок шайлоонун жыйынтыгы кандай болору азыр эле белгилүү болуп калды. Президент башында туруп шайлоо боюнча жаңы, ачык шайлоого шарт түзгөн мыйзамдарды кабыл алышы керек болчу. Анын бири да жасалган жок. Президенттин шайлоо алдында Путинге жолукканы - бул «таза шайлоо болбой калды. Шайлоодон кийин абал курчуса жардам бергиле» дегени эле». Ошол эле кезде Жогорку Кеңештин мурдагы депутаты Кубанычбек Кадыров Кыргызстанда 2005-2010-жылдардагы эки элдик толкундоо шайлоодон чыккан нааразылыктан улам болгонун эске салды. Ал ушундан улам президенттин сөзүнүн жөнү бар экенин мындайча негиздеди: «Коркунуч бар. Себеби, президент баарыбызга караганда так маалыматтарды алып турат. Шайлоодо атаандаштык дайыма күчтүү болот. Чет өлкөлөрдө шайлоо Кыргызстандан да курч мүнөздө өтөт. Бизде «элди колдонуп эле эптеп бийликке келсек, байлыкты кайра башынан бөлүшсөк» деген күчтөр жок эмес. Ошондуктан анын алдын алыш керек. Кыргызстан үчүнчү революцияны көтөрө албайт. Коронавирус оорусунан кийин бизде эле эмес, дүйнөдө да бардык мамлекеттердин экономикасы начарлап кетти». Орусияда талкууланган ички саясат Сооронбай Жээнбеков Владимир Путин менен бул маселелер боюнча «Биримдик» партиясынын депутаттыкка талапкери Марат Аманкуловдун эгемендикке жана Орусияга байланышкан талаштуу билдирүүсү талкууланып жаткан тапта сүйлөштү. Бул ансыз да Аманкуловдун сөзү коомчулукта катуу сынга алынып жатканда талкууга май тамызгандай болду. Жарандык активист Айбек Бузурманкулов президент оппозициялык партиялар шайлоодон өтпөй калса, өлкөдө абал курчуп кетиши мүмкүн деп кооптонуп жатат деген пикирде. Бирок бул маселени башка өлкөнүн жетекчиси менен талкуулаганы орунсуз экенин айтты: «Башка өлкөнүн президентинин алдына барып алып Кыргызстандагы кырдаал боюнча маалымат бергени туура эмес. Ал отчёт берип жаткандай эле сезилди. Биз эгемен мамлекетпиз. Мындайга жол берилбеши керек. Президент, тескерисинче, Марат Аманкуловдун «биздин 30 жылдык эгемендигибиз ойлонууга жана кайтууга мезгил жеткенин көрсөттү. Евразия аймагында бириккен мамлекет гана Евразияда эгемен боло алат» деген сөзүн кескин сындашы керек эле. Эгерде буга президент да макул болсо - анда ал «Путиндин кол баласы» деген атка калат». Сооронбай Жээнбеков Орусиядагы кыска жумушчу сапарынан кийин 28-сентябрда эки күндүк расмий сапар менен Венгрияга кетти. Кыргызстанда Жогорку Кеңештин VII чакырылышына депутаттарды шайлоо 4-октябрда өтөт. Парламенттеги 120 орунга 16 саясий партия ат салышууда. Алардын ичинен «Ата Мекен», «Бир Бол», «Реформа», «Чоң Казат», «Республика» партиялары бийликке оппозициялык партиялар катары шайлоого баратканын жарыялашкан.

Подробнее
30 сентября 2020 г. 0:12

Лидерлерди сынаган телетаймаш

Беш партиянын дебатындагы урунттуу учурлар. Коомдук телерадио корпорациясында (КТРК) саясий партияларын баштап бараткандар катышкан негизги дебаттар башталды. Байкоочулар 28-сентябрда «Ата Мекен», «Мекеним Кыргызстан», «Ордо», «Реформа» жана «Социал-демократтар» партияларынын ортосундагы телетаймаш кызуу өткөнүн белгилеп жатышат. «Ата Мекен» партиясынын лидери Жанарбек Акаев менен «Социал-демократтар» партиясынын өкүлү Темирлан Султанбеков телетаймаштын кириш сөзүндө эле азыркы бийликти кескин сынга алып киришти. Жанарбек Акаев: «Чимкирик парламенттин, чабал өкмөттүн кандай иштегенин көрдүк. Жетишет! Туугандашкан, кландашкан бийлик, аке-үкө, куда-сөөк болуп башкарам дегендердин жолун кан буугандай бууш керек». Темирлан Султанбеков: «Жээнбеков, Матраимовдордун үй-бүлөлүк, кландык режимин, эски чиновниктердин баарын жок кыла турган саясий күч бар. Биздин партия люстрация мыйзамын сунуш кылат». Ал эми «Реформа» партиясынын төрайымы Клара Сооронкулова шайлоого криминал менен паракорлор баратканын айтып, туура тандоого чакырды: «Биз эртең бандиттер менен паракорлорду бийликке алып келсек, балдардын жаркын келечегинен үмүт үзүлөт. Туура тандоого чакырам». «Мекеним Кыргызстан» партиясынын лидери Мирлан Бакиров реалдуу программаларды ишке ашырыш үчүн баратканын айтса, «Ордо» саясий партиясынын жетекчиси Мирбек Мияров жаңы жүздөр келатканын белгиледи. Мирлан Бакиров: «Калктын жашоо турмушун оңдоо, мамлекетибиздин экономикасын көтөрүү, эл аралык маселени чыңдоо, чек ара маселесин чечүү». Мирбек Мияров: «"Ордо" саясий партиясы - бул келечекке жаңы өзгөрүүлөр, жаңы көздөр, жаңы жүздөр, жаңы инсандар». Телетаймаштын алып баруучусунун партиялардын убадалары жөнүндө суроосуна байланыштуу «Реформанын» лидери Клара Сооронкулова парламентке өтүп келип, 500 күндө программасын аткара албаса депутаттары мандатын тапшырып кетерин жарыялады. Ал эми «Ата Мекен», «Ордо», «Социал-демократтар» партияларынын өкүлдөрүнүн айтымында, көпчүлүк коалицияга кирбей калса, парламенттеги чыныгы оппозицияга айланышат. «Мекеним Кыргызстан» партиясынын лидери Мирлан Бакиров айтылган убадалар аткарыларына ишенип жатканын билдирди. Партиялардын лидерлери акыркы төрт күндөн бери башкы темага айланган, «Биримдик» партиясынын лидери, КСДП фракциясынын азыркы депутаты Марат Аманкуловдун «евразиячыл интеграция» тууралуу билдирүүсүнө байланыштуу да үн катышты. «Реформа» партиясын баштап бараткан Клара Сооронкулова Аманкуловдун сөзү эгемендикке шек келтирет деп эсептейт. «Февралда болгон жолугушуу азыр ачыкка чыгып жатат, - деди ал. - Демек, бул бир топ жылдан бери келе жаткан процесс. Бир күнү «кошулабыз» деп референдум кылат. Урматтуу кыргызстандыктар, эгемендигибизден ажырап калабыз». «Ата Мекендин» өкүлү Жанарбек Акаев Клара Сооронкулованын сөзүнө үндөш эле пикирди айтса, «Мекеним Кыргызстан» партиясынын талапкери Мирлан Бакиров мындай деди: «Марат Аскерович боюнча - эгерде ошол сөзү чын болсо, аны колдобойм. Ал киши айта турган сөз эмес. Өз билдирүүсүндө «Белековго жооп бердим» деп жатат, лидер катары дебатка келсе өзү жооп бергени туура болор». Жалпы жолунан дебатта «Реформадан» Клара Сооронкулова менен «Социал-демократтар» партиясынын өкүлү Темирлан Султанбеков оппоненттерин сындап, активдүү болушту. «Ата Мекендин» өкүлү Жанарбек Акаев менен «Ордонун» өкүлү Мирбек Мияров позициясына гана көбүрөөк токтолуп, өздөрүн токтоо кармашты. Ал эми «Мекеним Кыргызстан» партиясы убактысынын көпчүлүгүн каршылаштарынын сын-пикирлерине, дооматтарына жооп берип коротту. Клара Сооронкулова шайлоочулардын №2 форма маселеси боюнча «Мекеним Кыргызстанды» сындады. «Участоктон участокко көчүргөндөрдүн саны жарым миллионго жакындап калды. Мындай эч качан болгон эмес, ошол жарым миллионду эки миң сомго көбөйтсөңөр канча болуп жатат? Ошол каражатты силер кайдан таап атасыңар? Миң сомдуктарды жамгырдай эле жаадырдыңар го», - деп суроо салды ал. Мирлан Бакиров бул көрүнүштү кыргыздын көчмөн калк экени менен байланыштырып, мындай жооп берди: «Клара айым - укук жагын жакшы билген партиянын төрайымдарынын бири. Ар бир жаран өзүнүн шайлоо участогун өзгөртүүгө акылуу. Эгерде так далилиңиз болсо тийиштүү органдарга кайрылып тактаңыз». Буга удаалаш эле социал-демократ Темирлан Султанбеков да «Мекеним Кыргызстан» партиясына доомат койгон суроо узатты: «Уурулардын партиясынан баратканыңарга уяласыңарбы? Эл астында, балдарыңардын астында?» Мирлан Бакиров Султанбековго жооп берип жатып Бишкек Жылуулук электр борборундагы (ЖЭБ) коррупцияны эске салып, ал үчүн мурунку бийликти айыптады: «Системаны түптөгөн уурулар түрмөдө отурат. Алар кыргызга кыянаттык кылып, бир млрд. 800 млн. доллар алып, анын үчтөн бирин оңго-солго бурмалаган. Мына, ЖЭБ бардыгын ачыкка чыгарды». Телетаймашта «Социал-демократтар» партиясынын өкүлү, 22 жаштагы Темирлан Султанбековдун бул жолку суроо викторинасына «Ата Мекендин» талапкери Жанарбек Акаев туш болду. Султанбеков алгач Акаевден либералдык демократиялык теориянын авторун сурады. Акаев: - Авторун айта албайм. Султанбеков: - Айта албасаңыз билбейт турбайсызбы? Социалисттик партия менен бара жатасыз. Социализм идеологиясын ким жазды эле? Акаев: - Социализм идеологиясын айта албайм, анткени сиз «Гуглдан» суроо даярдап отурганда биз аймактарда эл менен иштеп жүрдүк. Эки талапкердин айтышын байкап турган «Мекеним Кыргызстан» партиясынын жетекчиси Мирлан Бакиров Жанарбек Акаевдин «Социал-демократтар» менен «Ата Мекен» канатташ партия деген мааниде айтканын эске салып, өзүнө упай алууга аракет кылды. «Мына «эки партия санаалаш, үзөңгүлөшпүз» деп жатты эле, кайра пикир келишпестик болуп атат. Урматтуу шайлоочу, бул дебат, бирок ошол да эртеңки добуш берүүгө таасир эте турган маселе болуп жатат». Султанбеков ага дароо минтип жооп берди: «Бизде «Ата Мекен» менен идеологиялык талаш болуп жатат. Сиздердей болуп Араванда согушуп, тебишип жүргөн жокпуз. Бизде маданият бар». «Реформанын» лидери Клара Сооронкулова мурдагы президент Алмазбек Атамбаевдин тушундагы саясатчыларга каршы куугунтукту, сөз эркиндигине жасалган басымды жана кандай шайлоо өткөрүлгөнүн шайлоодогу мыйзам бузуу боюнча азыркы бийликти кайра-кайра сындап жаткан социал-демократ Темирлан Султанбековдун эсине салды. Сооронкулова: - Кандай ойлойсуз, Атамбаев мураскор кылып кимди калтырышы керек эле? Султанбеков: - Ал тандоону элге берсе болмок. Сооронкулова: - Ал берген жок да? Султанбеков: - Административдик ресурс колдонулган... Мүмкүнчүлүгү бар бардык партиялар. Сооронкулова: - Атамбаев административдик ресурс колдонуп, Жээнбековду бийликке алып келген. Бул жолку телетаймашта да журналисттик иликтөөлөрдө аты аталган мурдагы бажы кызматкери Райымбек Матраимов туурасында кеп болду. Социал-демократ Темирлан Султанбеков Жанарбек Акаевден мурдагы бажычы менен эмнеге жолукканын сурады. Акаев эч ким менен жолукпаганын билдирип, ал сөздөрдү курулай ушак катары мүнөздөдү. Дебатта «Реформанын» лидери Клара Сооронкулованын Райымбек Матраимов менен жолукканы жаңылык болду. Сооронкулова Матраимов менен кезиккенин өзү айтып, бирок эмнеге жолугушканын айтпай сөздү башкага буруп кетти. «Темирлан мырза, «Чайна-таун» кафесинде былтыр октябрда Райымбек Матраимов менен кезиккем. Ошол жерде шайлоо жөнүндө сөз болуп калды. Райымбек Матраимовдун айтканы боюнча - Мирлан мырза, сизге суроо берсем. Маалыматыңыз болсо айтып коёсузбу, президенттин батасын алдыңарбы?» Сооронкулова суроосуна кайра-кайра тактап жатып, Бакировдон мындай жооп алды: «Кыргыз элинин батасын алганга насип этсин. Кыргыз элинин ичинде президент да бар». Кыскасы, «Ата Мекен», «Мекеним Кыргызстан», «Ордо», «Реформа» жана «Социал-демократтар» партияларынын ортосундагы телетаймашта көбүнчө саясат жөнүндө талаш жүрдү. «Үмүт 2020» саясий кыймылынын мүчөсү Нурсултан Акылбектин пикиринде, талапкерлер шайлоочунун ой-пикирин өзгөртө алгыдай өзүн көрсөтүшкөн жок. «Мисалы, Жанарбек Акаев оратор катары өзүн көрсөтөт деп күтүшкөн. Андай эмес, алсыз болуп койду. «Реформадан» ири оппозициялык пикирди күткөнбүз. Аны толук көрсөткөн жок. Ал эми «Мекеним Кыргызстан» үчүн дебат маанилүү деле эмес. Аларга шайлоодогу ресурсту туура пайдалануу маанилүү. Ал эми «Социал-демократтар» канчалык оппозиция болбосун, эл билет. Ушул бийликти алар алып келген», - деди ал. Кыргызстандын 120 орундуу Жогорку Кеңешинин депутаттарын шайлоо 4-октябрда өтөт. Ага жалпысынан 16 партия ат салышууда. No media source currently available

Подробнее
30 сентября 2020 г. 0:13

Парламентке аттанган партиялардын багыттары

Парламенттик шайлоого аттанган саясий партиялардын программаларын талдоо. Тандоо дайыма оор. Парламенттик шайлоого катышкан 16 (!) партиянын арасынан тандоо үч эсе оор! Көчөлөрдө партиялардын баннерлери илинген. Гезиттерден, социалдык тармактардан жана сыналгыдан партияга добуш берүүгө чакырган жарнамалар байма-бай берилип турат. Бирөөлөр кайсы бир партиянын мүчөлөрүнө ишенгендиктен ошол партияны тандайт. Башкалары административдик ресурска кабылат. Дагы бирөөлөрү добуштарын сатышат. Ошол эле учурда, жалпы шайлоочулардын басымдуу бөлүгү партиялардын программаларын окубайт. Бирок аларды окуу абдан кызыктуу жана пайдалуу болот. Анткени партиянын программалары аркылуу болочок депутаттар өлкөнү кайда алып барарын билсе болот. Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин (мындан ары – «парламент») депутаттары көп нерсени чечет. Өлкөнүн өксүшү же өсүшү да алардын колунда. Анткени өлкөнү башкарган өкмөттү дал ушул адамдар тандайт. Депутаттар менен өздөрү дайындаган өкмөт өлкөбүздүн жарандарынын баары баш ийип жашай турган эрежелерди түзүшөт. Төлөй турган салык менен пенсиябыздын өлчөмү, жолдорубуздун абалы, дем алган абабыздын тазалыгы жана башка ушу сыяктуу көп маселелерди дал ошолор (депутаттар менен өкмөт) чечет. Өлкөнүн жана анын жарандарынын тагдыры депутаттардын колунда. Дал ошол үчүн өлкөнүн ар бир жараны кимди тандап жатканын түшүнүп, шайлоосу маанилүү. Партиялардын баары эле Кыргызстанды өнүккөн өлкө катары көргүсү келерин айтышат. Бирок кайсы жолдор жана кандай ыкмалар менен буга жетсе болот? Депутаттар менен өкмөт өлкөнүн жарандарын кантип башкарат? Жоопторун партиялардын программаларынан тапса болот.[i] Программалар ар башка болгону менен, айрымдардан мамлекеттик түзүм, экономика, билим берүү, саламаттык сактоо жана башка тармактарда партиялар кандай иш алып барарын билсе болот. Партияларды тандап жатканда, парламентке келгенден кийин алардан кандай иш-аракеттерди күтүш керек экенин жарандар катары өзүбүзгө эле билип алган пайдалуу. 1-эскертүү: Текстте келтирилген партиялардын тизмеси алфавиттик тартипте жайгаштырылган. 2-эскертүү: тараптардын убадаларынын цифралар же конкреттүү сунуштар менен колдоого алынган чектелген маселелери гана талдоодо алынган; («куруу», «түзүү», «жасоо», «иштеп чыгуу» жана башка ушул сыяктуу билдирүүлөр) декларативдик убадалар алынган жок. Мамлекеттик түзүм жана башкаруу «Мамлекет кандайча уюштурулуп, башкарылат?» деген суроо - ар бир коомдун негизги суроосу. Жооптору өлкөнүн Баш мыйзамында - Конституцияда камтылган. Ага ылайык Кыргызстан «эгемендүү, демократиялык, укуктук, башкарууга дин аралашпаган, унитардык, социалдык мамлекет». Эл - Жогорку Кеңештин (парламенттин) жана президенттин өкүлү болгон мамлекеттик бийликтин булагы. Президент сотторду, башкы прокурорду, коргоо жана улуттук коопсуздук органдарынын жетекчилерин дайындайт / бошотот жана Коопсуздук кеңешин жетектейт. Парламент мыйзамдарды кабыл алат, өкмөттүн түзүмүн жана курамын, анын ичинде өкмөт башчысын бекитет (президенттин карамагында турган коргоо жана коопсуздук органдарынан тышкары), программаларды жана өкмөттүк отчётторду бекитет. Көпчүлүк партиялар өлкөдөгү маселелерди белгилешет. Көптөгөн партиялар мамлекеттик түзүм менен администрацияны реформалоо аркылуу реформаларды жүргүзүүнүн зарыл экенин билдиришет. Бир катар партиялар («Ата Мекен», «Мекеним Кыргызстан», «Мекенчил», «Ордо», «Реформа», «Социал-демократтар», «Ыйман Нуру» жана «Чоң Казат») Баш мыйзамга өзгөртүү киргизүүнү сунуш кылып жатышат. Бирок сунушталган өзгөртүүлөрү кээде бири-бирине таптакыр карама-каршы келет. Алсак, «Республика», «Реформа» жана «Социал-демократтар» парламенттик башкаруу формасына өтүү жөнүндө айтышса, «Ордо» жана «Чоң Казат» президенттин ыйгарым укуктарын күчөтүп, мамлекеттик органдардын баары отчёт берген Элдик Курултай түзүүнү көздөшөт. «Ыйман Нуру» Соттор кеңешине караштуу Тартип комиссиясынын курамын жана судьяларга коюлган талаптарды өзгөртүүнү сунуш кылат. «Мекеним Кыргызстан», «Мекенчил», «Республика», «Социал-демократтар» жана «Чоң Казат» орто эсеп менен парламент депутаттарынын санын (120) эки эсе кыскартууну сунуш кылып жатышат. Айрым партиялардын («Бир Бол», «Реформа», «Социал-демократтар») пикири боюнча, УКМК (жана аны көзөмөлдөгөн АКК) менен прокуратура органдарын жоюш керек же реформа кылуу зарыл («Республика»). Дагы бир партиялар УКМК менен АККны көзөмөлдөөнү парламентке өткөрүп берүүнү туура көрүшөт. Ал эми «Ордо» бийликтин вертикалын чыңдап, күч түзүмдөрү менен атайын кызматтарды күчөтүүнү пландаштырыш керек деген башкача көз карашты билдиришет. 16 партиянын дээрлик баары коррупция менен күрөшүү жөнүндө айтат. Мында мамлекеттик кызматтарды санариптештирүү сыяктуу күрөштүн окшош ыкмалары бар. «Биримдик» президент тарабынан дайындалган сотторду жоопко тартуу аркылуу коррупцияны азайтууну пландап жатат. Башка партиялар коррупция менен күрөшүүнү, биринчи кезекте, укук коргоо, бажы жана салык органдарынан башташ керек деп эсептешет. Акыркы 30 жыл ичинде казынаны уурдап байыган аткаминерлердин баарын кылмыш жоопкерчилигине тартып, өлүм жазасын киргизиш керек деген катаал ыкмалар да бар («Мекенчил»). «Ооган согушунун ардагерлери» казынадагы акчаны үнөмдөө жана жетекчилердин азгырыгын азайтуу максатында аларга автоунаа сатып бербей, такси кызматын колдонтуш керек деген кызыктуу сунуш киргизишти. Көпчүлүк партиялар министрликтердин, мекемелердин, аткаминерлердин санын жана алардын чыгымдарын чектөө маселесин көтөрүп жатышат («Ата Мекен», «Бир Бол», «Замандаш», «Кыргызстан», «Мекеним Кыргызстан», «Республика», «Реформа»). Бир катар партиялар («Ата Мекен», «Бир Бол», «Мекеним Кыргызстан», «Республика», «Реформа», «Социал-демократтар») административдик-аймактык реформа жүргүзүп, райондорду кеңейтип, аймактык деңгээлди (губернаторлорду) жоюп, облустук бюджеттердин үлүшүн көбөйтүүнү көздөшөт. «Республика», «Реформа» жана «Бир Бол» жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын башчыларын жана шаарлардын мэрлерин жарандар түздөн-түз шайоого тийиш деп эсептешет. Мамлекеттик түзүмдө жана башкаруудагы өзгөрүү маселелери «Биримдиктин», «Бүтүн Кыргызстандын», «Замандаштын» жана «Ыйман Нурунун» программаларында каралган эмес. Экономика ИДӨ боюнча өлкөлөрдүн рейтингинде Кыргызстандын экономикасы дүйнөлүк экономиканын 0,01% ээлеп, 189 өлкөнүн ичинен 144-орунда турат. Акыркы 20 жылда Кыргызстанда ИДӨнүн өсүшү 4% түзгөн. Ушундай өнүгүү менен Кыргызстандын жашоо деңгээли Казакстандын учурдагы жашоо деңгээлине 52 (!) жылдан кийин гана жетет. Экономика өнүкпөсө, мугалимдер менен дарыгерлердин айлыгын көтөрүү, мектеп, оорукана, турак жай жана жолдорду куруу мүмкүн эмес. Ал эми ИДӨгө салымы 85% ды түзгөн жана салыктарына мамлекеттик аппаратты камсыздаган жеке сектор менен ишкерлерди колдобосо экономиканы өнүкпөйт. Көпчүлүк партиялар экономиканы өнүктүрүү маанилүү деп эсептеген менен экономикалык маселелерди чечүү боюнча сунуштары ар башка. Алсак, «Республика» ИДӨнүн жылдык өсүшүн 15% камсыз кылууну көздөйт, «Бир Бол» жана «Замандаш» ИДӨнү эки эсе көбөйтүүнү пландоодо. «Мекен Ынтымагынын» пландары кыйла жөнөкөй - ИДӨнүн жылдык өсүшү 5-6% болушу керек. Башка партиялардын экономикалык өсүш көрсөткүчтөрү жок. Салыктарга байланыштуу көптөгөн сунуштар бар. «Бир Бол», «Республика» жана «Реформа» учурдагы социалдык төгүмдөрдү (27,5 пайыздан 15 пайызга, («Бир Бол») же 10 пайызга («Республика», «Реформа») жеткен бир социалдык салыкка алмаштырууну сунуш кылып жатышат. «Бир Бол» жана «Мекен Ынтымагы» соода жүгүртүүсү сегиз миллион сомго жетпеген ишкерлерди салыктардан бошотууга убада берүүдө. «Мекеним Кыргызстан», «Республика» жана «Реформа» бардык категориядагы ишкерлер үчүн бирдиктүү салык киргизүүнү каалашат. «Замандаш» менен «Кыргызстан» да салык жүгүнүн азайышын жактайт. Бирок буга жетүүнүн жолдорун беришкен жок. Башка партиялар айрым тармактарды өнүктүрүү аркылуу экономиканы көтөрүүгө убада беришүүдө. Алсак, «Ата Мекен» өнөр жайын өнүктүрүүнү көздөп, импортту алмаштырууну жана экспортту колдоону сунуш кылат. «Ордо» пландуу экономика аркылуу экономикалык өсүштү көздөйт. «Ооган согушунун ардагерлери» турак жай маселесин чечүү, тактап айтсак, баштапкы төлөмсүз жана пайызсыз турак жай менен камсыз кылуу аркылуу инфратүзүмдү, завод-фабрикаларды куруу менен экономиканын өсүшүн касыз кылууну көздөйт. «Бүтүн Кыргызстан» ишкерлерди ашыкча жөнгө салуудан куткарып, жергиликтүү атаандаштыкка жөндөмдүү өнүмдөргө карата экспорттук алымдарды азайтат. Бул партия чийки затка экспорттук алымдарды жана жер казынасын пайдалануучулардан алынуучу салыктарды көбөйтөт. «Замандаш» экономиканы инновация жана жаңы технологиялар аркылуу өнүктүрөт. «Ыйман Нуру» инвесторлорго айланган банктар жана фондулук биржалар аркылуу экономиканы өнүктүрөт. «Мекен Ынтымагы» энергетика тармагын өнүктүрүү аркылуу экономиканы өстүрөт. «Социал-демократтар» Кыргызстанда автоунаа түйүнү, туризм менен эс алуу жана башка өнүгүү пункттарын түзүүгө убада берүүдө. «Биримдик», «Мекенчил», «Чоң Казат» «экономиканы өнүктүрүп, жумуш орундарын түзөбүз» деген убада беришет. Бирок бул үчүн кандай иш-чараларды колдонорун айтышпайт. Билим берүү Билим берүү жана билим алуу укугу - бул өлкөнүн жарандарынын негизги укугу. Билим берүү адамдын экономикалык өнүгүшүнө, жашоо деңгээлине жана жакырчылыктын деңгээлин төмөндөтүүгө түздөн-түз таасир этет. Кыргызстанда мектептеги билим берүүдө өтө чоң кыйынчылыктар бар - билимдин төмөндүгү, каржылоонун жетишсиздиги, 600гө жакын мектептин, окуу китептеринин, билим берүү тармагындагы каржылоонун жетишсиздиги, мектептерде берилген нормадан окуучулардын саны ашып кетиши, мугалимдердин эмгек акысынын аздыгы ж. б. Адистердин айтымында, 10-15 жылдын ичинде реформа болбосо, мектептеги билим берүү тутуму кыйрап калышы мүмкүн. Мектепке чейинки билим берүү чөйрөсүндөгү абал да жакшы эмес - эки жаштан алты жашка чейинки 800 миң баланын ичинен төрттөн бири гана бала бакчага барат. Билим берүүнү реформалаш үчүн бир нече партиялар ваучер тутумун киргизүүнү сунуш кылышат (анда мектеп менен ЖОЖдорду каржылоо окуучу менен студенттердин санына байланыштуу болот), илимди ЖОЖдорго өткөрүп берүүнү («Ата Мекен», «Бир Бол», «Республика», «Реформа») жактагандары бар. Мындан тышкары, «Ата Мекен» бардык мектептерди акысыз Интернет менен камсыз кылгысы келет. «Мекеним Кыргызстан» негизги сабак боюнча сааттарды көбөйтүүнү жана салыктык жеңилдиктердин ордуна жеке секторду мектептерди курууга тартууну көздөйт. «Ыйман Нуру» өлкөнүн жана дүйнөнүн эң мыкты ЖОЖдорунда билим алыш үчүн 15 жылдык үстөксүз жана күрөөсүз насыяларды берет. «Социал-демократтар» 35 жашка чейинки мугалимдердин киреше салыгын алып салууну сунуш кылып жатышат. «Кыргызстан» партиясы кыргыз тилин өнүктүрүү аркылуу билим берүүнүн өнүгүшүн көздөйт. «Ордо» салттуу үй-бүлөнүн пайдубалын бекемдеп, либералдык баалуулуктардын алдын алуу аркылуу билим берүүнү өнүктүрөт. «Ооган согушунун ардагерлери» орто билимди акысыз кылууну каалашат. Бирок орто мектептерде билим берүү азыр деле бекер. «Биримдик», «Замандаш», «Мекенчил», «Мекен Ынтымагы», «Ордо» билим берүүнү өркүндөтүү боюнча убада бергени менен, ага жетиш үчүн сунуштары жок. «Чоң Казаттын» программасында билим берүү боюнча кандайдыр бир сунуштары жок. Саламаттык сактоо Билим берүү тармагындай эле саламаттык сактоо тармагында да каржылоонун, ооруканалардын, дарыгерлердин, шаймандар менен дары-дармектердин жетишсиздиги, эмгек акынын төмөндүгү, расмий эмес төлөмдөрдүн көптүгү, энелердин жана балдардын өлүмүнүн деңгээли боюнча олуттуу кыйынчылыктар бар. COVID-19 пандемиясынын натыйжасында ден соолук маселеси өзгөчө курчуп кетти. Аларды чечиш үчүн партиялар кандай чараларды сунуш кылып жатышат? «Ата Мекен», «Бир Бол», «Мекеним Кыргызстан», «Республика», «Реформа» медициналык камсыздандыруу тутумун өзгөртүп, ЖОЖдордо клиникаларды түзүүнү, базар механизмдерин киргизүүнү жана жеке инвестицияларды тартууну туура деп эсептешет. «Биримдик», тескерисинче, саламаттык сактоо жеке менчикке берилбей, мамлекеттик көзөмөлдү күчөтүлүш керек деген позицияда турат. «Ата Мекен» коомдук саламаттык сактоого кеткен чыгымдар 8% чейин көтөрүлүп, дары-дармек жеткиликтүү болуп, баалар жөнгө салынышы керек деп эсептейт. Өзгөчө көз карашы бар «Мекенчил» спорттук комплекстерди, клубдарды жана футбол аянтчаларды куруу аркылуу калктын ден соолугун чыңдагысы келет. «Ооган согушунун ардагерлери» өлкөнүн бардык жарандары үчүн медициналык карточкалары бар маалымат базасын киргизип, 30 жаштан 50 жашка чейинки бардык аялдар үчүн аялдардын репродуктивдик тутумундагы неоплазмалар боюнча милдеттүү медициналык текшерүү киргизүүгө убада беришүүдө. «Кыргызстан» менен «Мекен Ынтымагы» ооруканаларды курууну жана ден соолукту чыңдоону сунуш кылышууда. Бирок буга эмненин эсебинен жана кандайча жетерин айтышкан жок. «Чоң Казат» жана «Ордо» өздөрүнүн программасында ден соолук маселелерин карашпайт. Башка маселелер Көпчүлүк программалар тышкы саясат маселелерин козгобойт. Ошол эле учурда бир катар партиялар ЕАЭБ менен интеграциялоону жакташат («Биримдик», «Замандаш», «Мекен Ынтымагы», «Ордо», «Социал-демократтар»). Бир катар партиялар сөз эркиндигине байланышкан маселе көтөрүштү. Алсак, «Ата Мекен» сөз эркиндигине жана өкмөттүк эмес сектордун өнүгүшүнө шек келтирген мыйзамдардын бардыгын жокко чыгарууга убада берүүдө. «Замандаш» ЖМКнын эркиндиги, ой жүгүртүү, дин тутуу, сөз эркиндиги жана жарандык коомдун колдоосу жөнүндө сөз кылат. «Кыргызстан» басма сөз жана сөз эркиндигинин кол тийбестигин жарыялады. «Республика» сөз эркиндигин жана Интернет эркиндигин жактай турганын билдирди. «Социал-демократтар» «Маалыматты манипуляциялоо жөнүндө» мыйзамды четке кагууну сунуш кылышууда. «Мекеним Кыргызстан» да бул мыйзамды «коомдо доомат жараткан» деп белгилейт. Бирок «Кыргызстандын колдонуучуларынын Интернеттеги жүрүм-турумун жөнгө салуучу улуттук интернет конституциясын кабыл алабыз» деп убада беришүүдө. «Ордо» адамдын аң-сезимине таасир этүүчү бардык жерлерде (саясий чөйрөдөн тышкары) цензура орнотууга убада берет. Ар бир партия жөнүндө эки ооз сөз Ар бир партиянын программасында, ураанында, баалуулуктарында же миссиясында чагылдырган бир өзгөчөлүктөрү бар. Эсте сакталып калгандары эмнелер? «Ата Мекен» - өзгөрүлгүс баалуулуктар. «Бир Бол» – жаңылануу жана компетенттүүлүк. «Биримдик» – евразиялык тандоо. «Бүтүн Кыргызстан» – күчтүү, бирок көзөмөлдөнүүчү бийлик. «Ооган согушунун ардагерлери» – турак жай маселеси. «Замандаш» – жаңыланган экономика. «Кыргызстан» – ар бир жаңы төрөлгөн ымыркайга 50 миң сом. «Мекеним Кыргызстан» – социал-либералдар. «Мекенчил» - бийлик элге, уурулар түрмөгө. «Мекен Ынтымагы» – партия лидеринин бир туугандарга кайрылуусу. «Ордо» – адегенде адеп-ахлак, андан кийин мыйзамдар жана программалар. «Республика» – алдыга карай жол. «Реформа» – түп-тамырынан бери өзгөрткөн реформалар. «Социал-демократтар» – убада бербестен аткарабыз. «Чоң Казат» – конфискация жана люстрация. «Ыйман Нуру» – Кыргызстанда ар бир төрөлгөн балага 1500 миллион сом. * * * Программаларга караганда быйыл тандоо оңой, ошону менен бирге татаал да болот. Партиялардын негизги (топтордун ичинде көз караштары ар башка болсо да) үч топторунун көрүнүктүү элестери пайда болду: (1) либералдык реформаларды жүргүзүүгө убада берген («Ата Мекен», «Бир Бол», «Мекеним Кыргызстан», «Республика», «Реформа», «Социал-демократтар»), (2) катаал режимге умтулган («Бүтүн Кыргызстан», «Ооганстан согушунун ардагерлери», «Кыргызстан», «Ордо», «Мекенчил», «Мекен Ынтымагы», «Чоң Казат») жана (3) реформалар боюнча да, бийлик институтун бекемдөө чаралары боюнча да ээлеген так орду жок («Биримдик», «Замандаш», «Ыйман Нуру»). Бирок бул шарттуу топтордо деле тандоо кыйынга турат. Анткени алар дагы эле чоң жана «өз» партияны табуу оңой эмес. Жакшы жагы, көптөгөн партиялар өлкөдө системалуу кризис бар экендигин, айрыкча мамлекеттик түзүлүш, башкаруу жана экономика маселелеринде тутумдуу реформалар керек экенин билип турушканын белгилей кетүү керек. Дагы бир жакшы жагдай - бул коомдогу пикирлердин ар түрдүүлүгү жана аларды чагылдырган партиялардын программаларынын айырмачылыгы. Ушундан улам, парламентте канчалык көп пикирлер болсо, парламенттик чечимдердин сапаты ошончолук жакшы болот. «Иш орундарын түзөбүз», «билим берүүнү өркүндөтөбүз», «саламаттык сактоонун жеткиликтүүлүгүн жогорулатабыз», «заводдорду жана фабрикаларды курабыз», «бардык жарандарды турак жай менен камсыз кылабыз» деген көп куру убадалар - көпчүлүк программалардын мүчүлүштүктөрү. Анткени, ошол эле учурда, бул максатка кандай иш-аракеттер аркылуу жетерин көпчүлүк партиялар айтпайт. Сандарды жана көрсөткүчтөрдү колдонгондор өтө эле аз. Мүмкүн, бул айтылган сандардын аткарылышы жөнүндө шайлоочулар суроого жол бербеш үчүн жасалат. Дагы эле лидердин атынан жазылган программалар бар. Бул учурда партия барбы деген суроо жаралат. Бирок мындай программадан экөө эле. Бул партиялардын көпчүлүгү жеке адамдар эмес, командалар экенинен үмүт берет. Шайлоочулар партиялардын программаларын аз окушса да, программаларга коомдун кызыгуусу артууда. Кооз баннерлерден карагандардын ойлорун, болочок депутаттардын кандай иш алып барарын эл билгиси келет. Депутаттар өлкөбүздүн жана ар бир жарандын тагдырын чечкен адамдар экендигин, ошондуктан тандообуз биздин келечегибиз экендигин биз, шайлоочулар, унутпашыбыз керек. [i] https://talapker.shailoo.gov.kg/ru/ - бул 2020-жылдын 4-октябрындагы шайлоого катышкан бардык саясий партиялардын программалары жарыяланган Кыргыз Республикасынын Борбордук шайлоо комиссиясынын сайтындагы шилтеме. Гүлнара Каликова (Автордун пикири «Азаттыктын» көз карашын чагылдырбайт)

Подробнее
30 сентября 2020 г. 12:44

Выборы-2020. Расходы ЦИК увеличились на 1,8 миллиона сомов

ЦИК утвердила дополнительную смету расходов на подготовку и проведение парламентских выборов. Смета увеличена на 1 миллион 857 тысяч 200 сомов. Решение принято в целях финансирования организации деятельности дополнительного избирательного участка в Москве, образованного постановлением ЦИК от 18 сентября 2020 года. Таким образом, расходы составят 449 миллионов 583 тысячи 700 сомов. Напомним, выборы в Жогорку Кенеш пройдут 4 октября.

Подробнее
30 сентября 2020 г. 0:13

Ош ОИИБ: Аравандагы «Биримдиктин» штаб башчысы мугалимдерди коркутуп жатат деген аудио текшерилип жатат

Араван районунда «Биримдик» саясий партиясынын штаб башчысы Шамил Артыковдун мугалимдер менен жолугушууда жазылган аудио билдирүүсүн милиция иликтей баштады. Ош облустук ички иштер башкармалыгынын (Ош ОИИБ) басма сөз катчысы Жеңишбек Аширбаевдин маалыматына караганда «Whatsapp» аркылуу тараган үндү териштирүү иштери башталып, ал райондук милициянын электрондук китепчесине катталган. Коомдук тармактарда тарап жаткан аудиодон мугалимдер менен «Биримдиктин» өкүлдөрүнүн жолугушуусу өтүп жатканын болжолдоого болот. Анда штаб башчы Шамил Артыковго сөз берилип, андан кийин талапкер Жалалиддин Нурбаевге узатылат. Шамил Артыков мугалимдерди «Биримдикке» үгүттөп, «акча алып башка партияны колдогондор жумушунан кол жууйт» деп айтканын угууга болот. «"2000-3000 сом алабыз" деп башка жакка кетсеңер, эртең мезгили келет. Эртең 2000 сом менен ишсиз каласыңар. Мен ачыгын айтып коёюн, силердин ар бириңердин аты-жөнүңөр бар. Мен штабдын жетекчиси катары ким каерге иштеп жатканын жакшы билем», - деп сүйлөгөн Артыков. Мындан сырткары Артыков 1990-2010-жылы болгон коогалаңды эске салып, «эсиңерден чыгарбагыла» деп сөз арасына кошо кеткен. Жолугушуу качан, кайда өткөнү аныктала элек. Партия өкүлдөрү аудио туурасында үн ката элек. Шамил Артыков буга чейин Араван районунун акими болуп иштеп, 2014-жылы райондогу мектептердин биринде Өзбекстандын гимни жаңыргандыгы үчүн кызматтан алынган. Буга чейин Араван районунун акими Курбанбек Айтибаевдин аймактагы мамлекеттик мекеме-ишканалардын жетекчилерин, участкалык шайлоо комиссияларынын төрагаларын топтоп, «Биримдик» партиясына иштөөгө үгүттөп жатканы жазылган деген аудио да тараган. Айтибаев чогулуш өткөргөнүн мойнуна алып, аудиодогу үн аныкына окшош экенин айткан. (DU)

Подробнее
30 сентября 2020 г. 0:14

Бийликке каршыларга үмүт арткан «Чоң Казат»

Резонанстуу билдирүүлөрү менен талкууга түшкөн «Чоң Казат» партиясынын талапкерлер тизмесинде кимдер бар? 2020-жылдагы парламенттик шайлоого салыштырмалуу жаңыдан түзүлүп, катышып жаткан бир нече партия бар. Алардын ичинен резонанстуу билдирүүлөрү менен талкууга түшүп, өзүн оппозициячыл күч атаган «Чоң Казат» партиясы. «Манас» эпосундагы душмандарга каршы эпикалык түшүнүктү саясий максатта колдонгусу келген партиянын курамында кимдер бар, программасы эмнени камтыйт деген суроолорго жооп алууга аракет кылдык. «Чоң Казат»: Ашканадан шайлоого чейин «Чоң Казат» партиясынын тарыхына үңүлсөк, Юстиция министрлигинен 2012-жылы каттоодон өткөн. Партиянын түзүүчүсү - журналист, «Деньги и Власть» гезитинин редактору Турат Акимов. 2017-жылкы президенттик шайлоодо партия Акимовдун талапкерлигин көрсөткөн жайы бар. Ал эми «Чоң Казаттын» азыркы лидери катары УКМКнын мурдагы кызматкери Максат Мамытканов аталып келет. Партия 2012-жылы түзүлгөнү менен 2020-жылдын башына чейин өтө деле кызуу иш жүргүзгөнү байкалган эмес. Партиянын аты менен үндөш кыймылды прокуратуранын мурдагы кызматкери Сыймык Жапыкеев баштап, «Фейсбуктагы» түз эфирлери менен Интернет колдонуучуларга тааныла баштаган. Коронавирус пандемиясынан улам карантинде эл үйдө отуруп калганда Жапыкеев үйүнүн ашканасынан күн сайын түз эфирге чыгып, эмоционалдуу, талаштуу билдирүүлөрдү жасап турган. «Ашкана» деп атап алган билдирүүлөрүндө Жапыкеев Кыргызстандагы бир нече саясатчынын атын атап, аларды күмөндүү жолдор менен байыган деп айыптаган. Алардын арасынан Жогорку Кеңештин депутаты, мурдагы премьер-министр Кубанычбек Жумалиевди кескин сындап, ишканаларын текшерүүнү талап кылууга коомчулукту үндөгөн. Ал түгүл Жапыкеев тарапкерлерин бул депутаттын үйүнө чогулуп барууга чакырганы талкууга түшкөн эле. Бул боюнча расмий териштирүү жүрүп, Жапыкеев менен Жумалиевдин үстүнөн сотко чейинки териштирүү башталган. Тактап айтканда, Ички иштер министрлиги Жапыкеевдин билдирүүлөрү боюнча «Жарандарга зомбулук көрсөтүүгө чакырык» деген берене менен, ал эми Финансы полициясы Кубанычбек Жумалиевге «Мыйзамсыз баюу» беренесинин негизинде териштирүү баштаган. Жыйынтыгында сот Сыймык Жапыкеевди 10 миң сом төлөөнү милдеттендирген. Ал учурда Жапыкеевдин жанында УКМКнын мурдагы кызматкери Максат Мамытканов жана адвокат Канат Хасанов чогуу жүрүп, өздөрүн кыймылдын лидерлери деп аташкан. Кийин Хасанов өз эрки менен кыймылдан чыгып кеткенин жарыялаган. Бирок социалдык тармактарда кыймылга жарандар чогулткан каражаттын бир бөлүгү Хасановго берилгени жөнүндө маалымат чыккан эле. «Чоң Казаттын» лидерлери бул маалыматты төгүндөшкөн. Коомчулукта «Чоң Казат» менен Жапыкеевдин аркасында ким турушу мүмкүн деген суроонун жообу белгисиз. Айрымдар «чуулгандуу билдирүүсү менен таанылган кыймылдын артында бийлик турат» дешсе, башкалары буга чейин коррупциялык схемалар боюнча иликтөөлөрдө аты аталган Мамлекеттик бажы кызматынын мурдагы төрагасынын орун басары Райымбек Матраимов турабы деген шек санашат. Мындай күмөн саноого коррупция менен күрөш тууралуу ураан чакырып чыккан партия лидерлеринин Матраимовдун дарегине эч бир сөз айтпаганы түрткү болгон. Жапыкеев баштаган кыймылдын мүчөлөрү мындай божомолду четке кагып, «эгемендик алган жылдардан берки коррупционерлерди катары менен атап отуруп, акыры Матраимовдорго да кийинчерээк кезек жетет» деп түшүндүрүшкөн. Ошентип Сыймык Жапыкеев баштагандар «Чоң Казат» партиясынын тизмеси менен 4-октябрда өтчү парламенттик шайлоого аттанышкан. Ал эми партиянын тизмесинде кимдер бар? Мурдагы чекист, төлгөчү жана ишкер Партиянын шайлоо тизмесине көз салсак, «Чоң Казатты» шайлоого УКМКнын мурдагы кызматкери Максат Мамытканов жетектеп баратат. 49 жаштагы Мамытканов 2007-жылга чейин Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитетте эмгектенген. Бир учурда атайын кызматттын экономикалык чалгын башкармалыгында жетекчилик кызматта иштегени жөнүндө маалымат бар. Анын атайын кызматтан эмне себептен кеткени белгисиз. Бирок кийинки жылдары Мамытканов жергиликтүү маалымат каражаттарында экономика жана саясат багытында эксперттик пикирлерин байма-бай айтып, көбүнесе бийликти сындап келет. Быйыл июнь айынын башында Мамытканов алгачкылардан болуп «Чоң Казат» шайлоого катышарын жарыялап, артында кандайдыр бир күч жок экенине ишендирүүгө аракет кылган: «Мисалы, «Чоң Казат» саясий партиясы шайлоого даярданып жатат. Мен анын мүчөсүмүн. Башка балдар бизге кошулабы же жокпу, аны өздөрү чечет. Бизди Матраимовдорго жана башкаларга жабыштырып жатышат. Бирок бизде андай кызыкчылык жок, бул туура эмес». Партиянын тизмесинде экинчи орунда Алмакан Бекова турат. 64 жаштагы айым Юстиция министрлигинин сайтында «Аруузат - Эл куту» деген партиянын төрайымы катары көрсөтүлгөн. Ал өзүн космоэнергетик деп атап, төлгө ачарын, буга чейин өлкө жетекчилери ага кеңешип турганын айткан жайы бар. «Чоң Казаттын» тизмесинде үчүнчү болуп Улан Эсенкожоев турат. Ишкерлик менен алектенерин айткан Эсенкожоев - «Улуу Кыргызстан» аттуу партиянын лидери. 2015-жылкы парламенттик жана 2016-жылдагы Бишкек шаардык кеңешине шайлоого ушул партиянын тизмесин баштап барган. 2015-жылдагы парламенттик шайлоодо «Улуу Кыргызстандын» үгүт жарнамалары дин аалымы Чубак Жалиловдун сүрөтү менен чыкканы өз маалында кызуу болгон. «Улуу Кыргызстандын» лидери бул ирет «Чоң Казаттын» тизмеси менен шайлоого аттанды. Партиянын тизмесинде кийинк жаран - коомчулукка ысымы белгисиз Шамырбек Эрмекбаев. Маалымат каражаттарында ал курулуш ишканасынын жетекчиси экени айтылган. «Оорулуу эмесмин, полковникмин» «Чоң Казаттын» тизмесинде бешинчи болуп биз жогоруда сөз кылган Сыймык Жапыкеев катталган. Партиянын атынан телетаймаштарга чыгып жаткан 43 жаштагы Сыймык Жапыкеев Ысык-Көл облусунда туулуп-өскөн. 2000-жылы Улуттук университеттин юридика факультетин аяктаган соң, 15 жылдан ашык прокуратура органдарында эмгектенген. Эмгек жолунда Ысык-Көл, Чүй облустарынын прокуратурасында ар кыл кызматтарды ээлеген. Юстициянын полковниги. 2015-жылдан тартып Кумтөр кенине юрист-адвокат болуп үч жылдай эмгектенген. Акыркы маалда «Фейсбуктагы» баракчасы аркылуу ар кыл билдирүүлөрдү жасап, өлкөгө терең реформалар зарыл экенин айтып жүргөн. Биз жогоруда айткандай, Жапыкеевдин билдирүүлөрү быйыл жыл башында күчөп, үйүнүн ашканасынан уюштурган түз эфирлери колдонуучулардын назарын бурду. Жапыкеев өзүнүн үй-мүлкү тууралуу көп деле кеп кылбайт. Ал прокуратурада иштеп турган жылдары коррупциялык көп схемаларга күбө болгонун, бирок ыйгарым укуктары жетишсиз болгону үчүн аларга каршы тура албаганын бир нече жолу кайталаган. Жапыкеевдин туугандары колунда бар, бардар адамдар экени белгилүү. Муну Жапыкеев өзү да танбайт. Ал туугандары Бишкектеги ресторан, дарыкана түйүнүнө ээлик кыларын баяндаган жайы бар. Аны кимдир-бирөөлөр коркутуп жатканын утур-утур айтканы менен кимдер экени тууралуу унчукпайт. Жапыкеев партиянын атынан жолугушууларга жана теледебаттарга катышууда. Айрыкча Жапыкеевдин оргу-баргы жүрүм-туруму, кескин билдирүүлөрү талкууга түшүп келет. 22-сентябрда ЭлТР каналы уюштурган телетаймашта ал башка эки катышуучу менен кайым айтышып, кызыл чеке болгонго чейин жетти. Анда «Чоң Казаттын» мүчөсү: «Ашкана эле дейсиңер, парламентте туруп чечилбеген маселелерди ашканадан туруп айтып койдум. Мына, баары билип калды. Ашканадан туруп партия ачып койдум, дагы эмне керек?» - деп өз ишмердигин түшүндүрдү. «Ооган согушунун жана башка чатактардын катышуучуларынын» партиясынын лидери Акбөкөн Таштанбеков менен айтышып, бири-бирин «оорулуу» деп айыптаганга чейин жетишти. «Чоң Казаттан» жарышка журналисттер, юристтер, музыканттар аттанды «Чоң Казат» партиясы жалпысынан шайлоого 81 талапкер көрсөттү. Алардын арасында бул партиянын тизмесинде 7-орунда буга чейин Жалал-Абад шаарынын мэри, Ысык-Көлдүн Ак-Суу районунун акими болгон Өмүрбек Шаршеналиев, 8-сапта партиянын түзүүчүсү, «Деньги и Власть» гезитинин редактору Турат Акимов турат. Акимов буга чейин бийликти сындаган макалалары менен белгилүү. Ал 1993-жылкы Баш мыйзамды кайтаруу талабын көтөрүп келет. Тизмеде толугузчу болуп буга чейин Бишкектин «Тез жардам» кызматын жетектеген Жаркынбек Касымбеков турат. Ал буга чейин ар кыл саясий кыймылдарга катышып жүргөнү менен белгилүү. Акыркы жолу мурдагы президент Алмазбек Атамбаевди кармоо жагдайларын иликтеген Кой-Таш окуясы боюнча мамлекеттик комиссияга кирген. Касымбеков бул комиссиянын бүтүмү менен макул эмес экенин айтып, андан чыгып кеткен. Тизмеде 13-орунда буга чейин ЭлТР телеканалынын директору болгон, учурда менчик «Манас жаңырыгы» каналына башчылык кылып жаткан Темирбек Токтогазиев турат. Ал эми 17-орунда болсо юридика илимдеринин доктору, Кыргыз-Орус (Славян) университетинин профессору Бекбосун Бөрүбашев бар. Мындан сырткары «Бишкек» эркин экономикалык аймагындагы коррупциялык көрүнүштөр жөнүндө айтып жүргөн коомдук ишмер Ахунбай Кошоев 24-талапкер болуп баратат. «Чоң Казаттын» талапкерлеринин тизмесин музыкант Курмангазы Азыкбаев, ырчы Райкан Абдувалиева жана акын Гүлжамила Шакирова да толуктайт. Калган талапкерлердын басымдуу көпчүлүгү коомчулукка белгисиз, учурда эч бир жакта иштебеген же жеке ишкерлик менен алектенген жарандар. «Баш мыйзамды өзгөртөбүз» «Чоң Казаттын» лидерлери дал ушул талапкерлердин буга чейин жогорку кызматта иштебегенин артыкчылык катары мүнөздөп, коррупцияга каршы күрөштө батыл кадам жасай турганын айтышууда. Мунун жалгыз жолун алар люстрация жөнүндө мыйзам кабыл алуудан көрүшөт. Мисалы, партиянын программасында 1991-жылдын 1-сентябрынан тартып бийликте иштеген адамдар коррупцияга аралашса, мыйзамсыз байыса, мыйзамсыз сот чечимин чыгарса, өлкөнүн аймактык бүтүндүгүн бузса 10 жылга чейин мамлекеттик кызматка аралашуусуна тыюу салынары айтылган. Ошондой эле партия мыйзамсыз байыган мүлктү конфискациялоону да сунуш кылат. «Чоң Казаттын» программасында жазылгандай, Конституцияны өзгөртүп, курултай институтун коомдук көзөмөл жүргүзчү орган катары киргизип, өкмөттү президент башкарышы керек. Ошондой эле Жогорку Кенешти 70 депутатка чейин кыскартуу каралган. Популизмби же коомдук талаппы? Айрым адистер партия өз программасында кескин реформалар тууралуу убада кылып, алар популизмге үндөш билдирүүлөр менен коштолгонун белгилешет. Тарыхчы Алмаз Кулматов акыркы жылдары Кыргызстанда популисттик риторика күч алганын белгилейт: «Негизи эле популизм менен шайлоо тутумдуу байланышта болуп келген. Бирок дайым эле популизмге уттулган, ага негизделген ураан, саясат натыйжалуу боло берейт. Британ премьер-министри Черчилл «аң уулап келгенден кийин, анан шайлоонун алдындагыдай жалган көп айтылбайт» деп какшыктап айтканы сымал Кыргызстанда да дал ушундай абал түзүлүүдө. Таптакыр чындыктан алыс, ишке ашуусу мүмкүн болбогон убадаларды берүү менен элге жагып, добушун алууну каалап, бирок жалпы өлкө, саясат, шайлоонун деңгээлине таасирин тийгизип жатат». Ал эми эл аралык мамилер боюнча адис, дипломат Таалатбек Масадыков «Чоң Казат» сыяктуу партиялардын саясий аренага чыгышын өлкөдө коррупцияга каршы күрөштүн жыйынтыгы сезилбей, жарандардын көңүлү калганы менен байланыштырды: «Сыймык Жапыкеев сыяктуу адамдардын чыгышы, аны колдогондор да пайда болушу эл арасындагы талаптардан кабар берет. Анткени 30 жылдан бери өкмөт, бийлик коррупцияга каршы күрөш маселесине эч көңүл бурбай, жыйынтык көрсөтө алган жок. Ошондуктан Жапыкеев сыяктуу жигиттер айтып чыккан маселелер өкмөттүн жумушу болушу керек эле. Анын коомдук уюмдар тарабынан айтылып жатышынын аягы жаман болуп кетиши да мүмкүн. Муну да эске алыш керек». Жалпысынан «Чоң Казаттын» үгүт өнөктүгү көп каражат коротпой, эл чогулган жерлерге барып, маселен, мал базарларды кыдырып, көчөдө жолугушууларды өткөрүү менен жүрүп жатат. Социалдык медиада тараган видеолордон Сыймык Жапыкеев жолугушууларда карапайым элге жаккан тилде сүйлөп, кызуу чакырыктарды жасап жатканын көрүүгө болот. Бул партия негизинен бийликке нааразы болгон электоратка үмүт артып жатканын жашырбайт. Буга чейинки тажрыйба көрсөткөндөй, көп учурда кыргыз саясатында бул чоң күч бере турган жагдай болуп келген. Антсе да «Чоң Казат» кийинки убакта учураган тосколдуктар анын утуп чыгуу мүмкүнчүлүгүн азайтканын айткандар бар. Саясий пиар боюнча адис Азим Азимов: «Карантинге чейин «Чоң Казат» сенсация болгон. Бирок лидерлерин суракка чакыруу, маалыматтык чабуул, саясий басым өз жыйынтыгын берди. Партиянын мүчөсү Канат Хасанов катардан чыгып кетти. Азыр ал каракчылык боюнча шек саналган баласынын маселеси менен алек болууда. Ошондуктан партиянын духу сынып, утуп келүүгө мүмкүнчүлүгү жоктой сезилет», - деп өз божомолу менен бөлүшкөн. БШКнын расмий маалыматы боюнча, «Чоң Казат» партиясынын банктык эсебине 6 миллион 668 миллион сомдон ашык каражат келип түшкөн. Мунун ичинен 26-сентябрга карата алты миллион 192 миң сомдон ашыгы коротулган. Бул парламенттик шайлоого катышып жаткан 16 партиянын каражаттарын эсептей келгенде, эң аз сумма болуп саналат.

Подробнее
30 сентября 2020 г. 0:14

Шайлоодон четтетилген Илхом Маннанов БШКнын чечимин сотко берет

Жогорку Кенештин депутаты Илхом Маннанов өзүн «Мекеним Кыргызстан» партиясынын шайлоо тизмесинен чыгаруу тууралуу Борбордук шайлоо комиссиясынын (БШК) чечими менен макул эмес. Депутаттын өкүлүнүн маалыматына караганда Маннанов 29-сентябрда брифинг өткөрүп, БШКнын чечимин сотко бергени жатат. БШК 24-сентябрда Араванда үгүт маалындагы мушташка байланыштуу талапкерлер Шүкүрулло Файзуллаев менен Илхом Маннановду шайлоодон четтеткен. Файзуллаев «Биримдик», Маннанов «Мекеним Кыргызстан» партияларынан талапкер болуп катталган. 20-сентябрда Араван районунун Юсупова айыл өкмөтүнө караштуу Араван айылында «Мекеним Кыргызстан» партиясынын талапкери Илхом Маннанов үгүт жүргүзүп жатканда чоң чатак чыгып, 12 киши ар кандай жараат алган. Ага катышкандар «Мекеним Кыргызстан» жана «Биримдик» партияларынын тарапкерлери экени айтылган. Эки партия тең муну чагым катары сыпаттаган билдирүү таратышкан. Милиция жаңжал боюнча алты кишини кармап, сотко чейинки териштирүү баштаган. Жаңжалдын чоо-жайы иликтенип жатат. (ZKo)

Подробнее
30 сентября 2020 г. 0:15

Особый акцент: ситуация на границах КР в преддверии парламентских выборов

Заместитель начальника Главного управления охраны границ ГПС КР полковник Талантбек Назаралы уулу рассказал о ситуации на рубежах республики.Полный комментарий эксперта слушайте в аудиоверсии. Особый акцент Особый акцент: ситуация на границах КР в преддверии парламентских выборов В программе "Особый акцент" на радио Sputnik Кыргызстан он сообщил, что в связи с парламентскими выборами граница охраняется в усиленном режиме. "Всем известно, что в период мероприятий государственного масштаба правоохранительные органы и спецслужбы, в том числе пограничная, работают в усиленном режиме. Проводятся мероприятия по обеспечению безопасности рубежей. По всему периметру границ, в том числе на контрольно-пропускных пунктах, выставляются дополнительные наряды. Все офицеры также переведены на работу в усиленном режиме", — сказал Назаралы уулу. По его словам, ситуация на границах республики стабильная. "На сложных участках кыргызско-таджикской и кыргызско-узбекской границы проводится разъяснительная работа среди населения, направленная на предотвращение бытовых конфликтов. Кроме этого, ведется работа по предотвращению незаконного проникновения на территорию Кыргызстана — для поимки нарушителей все заставы обеспечены современным оборудованием, позволяющим дистанционно наблюдать за линией границы и своевременно реагировать на попытки ее пересечения", — рассказал полковник. Он подчеркнул, что для недопущения заражения личного состава коронавирусом его полностью обеспечили защитными средствами, все медицинские службы периодически проверяют состояние пограничников. Самые важные темы и новости дня читайте на нашем Telegram-канале и смотрите в Instagram .

Подробнее
30 сентября 2020 г. 0:15

Что заметила миссия СНГ в ходе наблюдения за подготовкой к выборам в КР

Всего в миссию от Содружества Независимых Государств входят 144 наблюдателя, 12 из которых работают на долгосрочной основе.БИШКЕК, 29 сен — Sputnik. Миссия наблюдателей от СНГ представила промежуточный отчет о ходе наблюдения за подготовкой и проведением выборов депутатов Жогорку Кенеша. Коротко о ключевых моментах отчета: в рамках долгосрочного мониторинга выборов члены миссии ознакомились с деятельностью территориальных и участковых избирательных комиссий Джалал-Абадской, Иссык-Кульской, Таласской, Чуйской областей, Бишкека и Оша; наблюдатели от СНГ принимают участие в заседаниях центральной комиссии и отмечают коллегиальность и гласность в ее работе, открытое обсуждение рассматриваемых вопросов; миссия отмечает, что центральная комиссия принимает необходимые меры по подготовке и проведению выборов; наблюдатели от Содружества полагают, что участие в избирательной кампании 16 партий свидетельствует о соблюдении принципов альтернативности и конкурентности; по мнению наблюдателей от СНГ, партии имели равные условия доступа к средствам массовой информации и интернет-изданиям, а гражданам была предоставлена возможность получать информацию о партиях и кандидатах, этапах и ходе электоральной кампании; штаб миссии обратился в ЦИК, Верховный суд, Генпрокуратуру и МВД с просьбой проинформировать о результатах рассмотрения поступивших к ним обращений граждан, связанных с нарушениями избирательного процесса. Свои выводы и оценки миссия изложит в итоговом документе по результатам мониторинга выборов. Саммит лидеров стран СНГ пройдет в октябре Напомним, миссия наблюдателей от СНГ осуществляет мониторинг выборов по приглашению ЦИК с 14 сентября. В ее составе представители Азербайджана, Армении, Беларуси, Казахстана, России, Таджикистана, Узбекистана, Межпарламентской ассамблеи государств — участников СНГ, Парламентского собрания Союза Беларуси и России, Исполнительного комитета СНГ. Всего в ней 144 наблюдателя, 12 из которых работают на долгосрочной основе.

Подробнее

Язык

Партии

Дата

Источники